Nguồn: https://nongnghiepmoitruong.vn

Điểm nghẽn quản lý vùng trồng

Trung Quốc tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn của nông, lâm, thủy sản Việt Nam. Đối với nhóm trái cây, đây là thị trường tiêu thụ quan trọng của nhiều mặt hàng như thanh long, sầu riêng, chuối, chanh dây... và các sản phẩm rau quả chế biến. Tại khu vực Tây Nguyên, Lâm Đồng và Đắk Lắk là những địa phương có diện tích cây ăn quả lớn, cung ứng nguồn hàng cho thị trường trong nước và xuất khẩu.

Sau khi mở rộng không gian phát triển, tỉnh Lâm Đồng hiện có hơn 111.000ha cây ăn quả, trong đó khoảng 45.550ha sầu riêng và hơn 26.000ha thanh long. Đắk Lắk có trên 76.000ha cây ăn quả, gần 45.000ha sầu riêng cùng nhiều diện tích chuối, chanh dây phục vụ nội tiêu và xuất khẩu.

Cùng với quy mô vùng nguyên liệu, các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói, kiểm dịch thực vật và an toàn thực phẩm đang được áp dụng đối với nhiều mặt hàng xuất khẩu sang Trung Quốc. Tại Lâm Đồng, đến năm 2026, diện tích sầu riêng dự kiến đạt 45.550ha, sản lượng trên 310.000 tấn. Toàn tỉnh hiện có 346 mã số vùng trồng sầu riêng với diện tích hơn 13.297ha và 70 mã số cơ sở đóng gói phục vụ xuất khẩu.

Bên cạnh việc mở rộng diện tích và sản lượng, nhiều vấn đề trong tổ chức sản xuất, liên kết tiêu thụ và quản lý vùng nguyên liệu tiếp tục được đặt ra. Theo ông Vũ Đình Cường, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng, ngành hàng sầu riêng vẫn còn những tồn tại trong liên kết chuỗi sản xuất, tiêu thụ và công tác quản lý mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói.

“Một số người dân sản xuất sầu riêng chưa đúng quy trình kỹ thuật, chưa ghi chép nhật ký sản xuất hoặc ghi chép mang tính hình thức”, ông Cường cho biết.

Theo Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Lâm Đồng, toàn tỉnh hiện có 133 doanh nghiệp, hợp tác xã thu mua sầu riêng. Địa phương có 47 chuỗi liên kết sản xuất, tiêu thụ sầu riêng với 1.678 hộ tham gia trên diện tích hơn 4.504ha.

Ông Nguyễn Thành Sơn, Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Đạ M’Ri cho biết, đơn vị hiện có khoảng 402ha sầu riêng với 158 thành viên, sản lượng khoảng 13.000 tấn mỗi năm. Hợp tác xã đang quản lý 5 mã số vùng trồng đang hoạt động và 2 mã số đang hoàn thiện thủ tục.

“Trên địa bàn vẫn còn nhiều diện tích sầu riêng chưa tham gia hệ thống mã số vùng trồng. Một trong những nguyên nhân là người dân chưa hiểu đầy đủ về mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói và các yêu cầu đối với hoạt động xuất khẩu. Tại một số thời điểm, sản phẩm có mã số vùng trồng và sản phẩm không có mã số được thu mua với mức giá tương đương. Thực tế này khiến việc vận động người dân tham gia mã số vùng trồng gặp thêm khó khăn”, ông Sơn cho biết.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng, liên kết chuỗi sản xuất giữa doanh nghiệp và người dân ở một số nơi còn mang tính hình thức. Một số doanh nghiệp sau khi được thị trường nhập khẩu phê duyệt mã số vùng trồng chưa thông báo công khai cho các hộ dân liên kết về tình trạng mã số được cấp và việc tổ chức thu mua sản phẩm.

Việc ủy quyền mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói giữa hộ dân, hợp tác xã, doanh nghiệp có mã số với các doanh nghiệp xuất khẩu chưa cụ thể, tính pháp lý còn chung chung và chưa kiểm soát được khối lượng sản phẩm thu mua, dẫn đến khi mã số bị cơ quan nhập khẩu thu hồi không ràng buộc được pháp lý, nguyên nhân của mỗi bên.

Một vấn đề khác được ngành nông nghiệp cảnh báo là tình trạng gian lận thương mại, “mượn mã”, “bán mã” vẫn đang là vấn đề nhức nhối. Việc mua gom và sử dụng mã số không đúng thực tế gây rủi ro trong truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

Sau khi Nghị định số 38/2026/NĐ-CP về mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói có hiệu lực, việc cấp mới, duy trì và giám sát mã số được thực hiện theo quy định mới. Tuy nhiên, theo Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Lâm Đồng, công tác cập nhật dữ liệu vùng trồng và cơ sở đóng gói hiện gặp khó khăn do biến động thông tin sau sáp nhập đơn vị hành chính địa phương.

Áp lực chất lượng và kiểm nghiệm

Cùng với yêu cầu về mã số vùng trồng, công tác kiểm soát chất lượng sản phẩm cũng được siết chặt hơn trong quá trình xuất khẩu. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng, nhu cầu kiểm nghiệm Cadimi và vàng O đối với sầu riêng xuất khẩu ngày càng tăng, đặc biệt trong giai đoạn thu hoạch cao điểm. Hiện trên địa bàn tỉnh có hai đơn vị được Trung Quốc công nhận thực hiện kiểm nghiệm các chỉ tiêu phục vụ xuất khẩu.

Theo Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Lâm Đồng, giai đoạn 2024 - 2025, ngành chuyên môn đã lấy 703 mẫu sầu riêng để giám định sinh vật gây hại, phân tích dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và kim loại nặng. Kết quả phát hiện 17 mẫu nhiễm rệp sáp và 6 mẫu có Cadimi ở mức 0,020 - 0,024mg/kg. Công tác giám sát năm 2025 cũng ghi nhận mẫu chứa hoạt chất Prochloraz không được phép sử dụng trên cây ăn quả.

Để xác định nguyên nhân liên quan đến Cadimi, Chi cục đã lấy 7 mẫu đất và 7 mẫu nước tại các vùng trồng liên quan để phân tích. Kết quả các mẫu đất và nước không phát hiện nhiễm Cadimi. Đồng thời, cũng đã lấy 28 mẫu sầu riêng tại các cơ sở đóng gói để phân tích chỉ tiêu vàng O. Kết quả không phát hiện mẫu nhiễm vàng O.

Ngoài yêu cầu về chất lượng sản phẩm, nhiều ngành hàng trái cây hiện vẫn tiêu thụ chủ yếu dưới dạng tươi. Theo số liệu của tỉnh Đắk Lắk, tỷ lệ chế biến sâu đối với một số ngành hàng trái cây hiện chỉ khoảng 10 - 20%. Tại Lâm Đồng, tỷ lệ nông sản qua chế biến trong quý II/2026 đạt khoảng 24,9%.

Đối với sầu riêng, ngoài sản phẩm xuất khẩu tươi, một số doanh nghiệp đã đầu tư cấp đông, sơ chế và chế biến phục vụ thị trường. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng, các nội dung liên quan đến mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, kiểm soát chất lượng, kiểm nghiệm sản phẩm, liên kết sản xuất và truy xuất nguồn gốc đang được địa phương tiếp tục rà soát, quản lý trong quá trình tổ chức sản xuất và xuất khẩu nông sản.

Trong bối cảnh Trung Quốc tiếp tục là thị trường quan trọng của trái cây Việt Nam, những yêu cầu về vùng trồng, liên kết sản xuất, chất lượng sản phẩm, kiểm nghiệm và truy xuất nguồn gốc đang hiện hữu ở nhiều ngành hàng. Đây là những điểm nghẽn đặt ra đối với hoạt động xuất khẩu trái cây trong giai đoạn hiện nay.

Diễn đàn thương mại Nông sản Việt Nam - Trung Quốc

Vào lúc 8h00 ngày 24/6/2026, Hiệp hội Rau quả Việt Nam, Báo Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Tổng Lãnh sự quán Trung Quốc tại TP.HCM, Hiệp hội Doanh nghiệp Trung Quốc tại Việt Nam tổ chức Diễn đàn thương mại Nông sản Việt Nam - Trung Quốc lần thứ nhất tại TP.HCM. Báo Nông nghiệp và Môi trường tường thuật trực tiếp sự kiện này. Trân trọng kính mời quý vị tham dự trực truyến trên nền tảng zoom. ID cuộc họp: 941 2930 2667. Mật mã: VT2406.