Ở cấp hợp tác xã, ông Nguyễn Thành Nghiệp, Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc HTX Dịch vụ Nông nghiệp Mỹ Đông III, cho biết đơn vị đang triển khai mô hình trên khoảng 267 ha.
Việc sản xuất được tổ chức đồng bộ giúp giảm chi phí đầu vào 10-15%, trong khi năng suất vẫn duy trì ổn định quanh mức 6,5-6,7 tấn một ha.
Rơm rạ sau thu hoạch được thu gom thay vì đốt bỏ, vừa giảm ô nhiễm môi trường vừa tận dụng làm nguyên liệu trồng nấm, giúp tạo thêm nguồn thu phụ cho nông dân. Đồng thời, đầu ra lúa được doanh nghiệp bao tiêu, giúp nông dân giảm rủi ro giá.
Bên cạnh những kết quả đạt được, ông Nguyễn Văn Bé Hai, Quyền Tổng giám đốc Vinarice, cho biết thách thức lớn nhất khi triển khai rộng mô hình là thay đổi tập quán canh tác đã hình thành lâu năm của nông dân.
Nhiều hộ vốn quen sử dụng giống và vật tư đầu vào để đảm bảo an toàn nên ban đầu lo ngại việc thay đổi quy trình sẽ ảnh hưởng năng suất.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy năng suất vẫn được duy trì ổn định trong khi chi phí giảm, qua đó cải thiện thu nhập cho nông dân.
Mô hình được vận hành theo cơ chế "trao thưởng theo kết quả", trong đó mức giảm phát thải thực tế được quy đổi thành phần thưởng. Khoản này được tái đầu tư cho dự án, gồm 30% chia trực tiếp cho nông dân, 10% cho hợp tác xã và phần còn lại dành cho tập huấn, chuyển giao kỹ thuật.
Các mô hình giảm phát thải đang được triển khai trong khuôn khổ Đề án phát triển 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030 theo Quyết định 1490 của Thủ tướng.
Đề án được triển khai tại 12 tỉnh vùng Đồng bằng sông Cửu Long, hướng tới tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị, giảm phát thải và nâng thu nhập cho nông dân.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, giai đoạn 2024-2025 đặt mục tiêu 180.000 ha. Tuy nhiên, sau hai năm triển khai, diện tích thực hiện đã đạt hơn 354.000 ha, vượt kế hoạch đề ra. Các mô hình áp dụng kỹ thuật canh tác bền vững, giúp giảm mạnh lượng giống, phân đạm và số lần phun thuốc bảo vệ thực vật so với truyền thống.
Theo số liệu từ các mô hình năm 2024, thu nhập của người trồng lúa trong mô hình tăng trung bình 13,4% trở lên so với canh tác truyền thống. Cùng với đó, Hiệp hội ngành hàng lúa gạo Việt Nam đã bước đầu xây dựng nhãn hiệu "Gạo Việt xanh phát thải thấp". Đến nay, diện tích lúa được cấp nhãn hiệu đạt 18.087 ha với sản lượng gạo tương ứng khoảng 75.060 tấn. Trong số này, 500 tấn gạo đã được xuất khẩu sang Nhật Bản - một trong những thị trường có yêu cầu khắt khe nhất về chất lượng và tiêu chuẩn sản phẩm.
Ở tầng doanh nghiệp quy mô lớn, hiệu quả mô hình được mở rộng theo hướng chuỗi giá trị và thị trường xuất khẩu.
Bà Nguyễn Thị Trà My, Tổng giám đốc Tập đoàn PAN, cho biết tập đoàn đang triển khai mô hình thông qua Vinarice. Sau ba vụ, diện tích tham gia đạt khoảng 48.500 ha, chiếm gần 60% tổng diện tích dự án TRVC. Mỗi vụ có khoảng 5.500 hộ nông dân tham gia, tương đương 11.000 lượt hộ sau ba vụ triển khai. Theo bà, lợi nhuận của nông dân tăng 50-58%, vượt xa mức kỳ vọng 30% của dự án.
Song song sản xuất, doanh nghiệp đã hoàn thiện chuỗi giá trị khép kín từ giống đến xuất khẩu. Nhờ truy xuất nguồn gốc, nhiều lô gạo đạt khoảng 1.300 USD một tấn, thậm chí một dòng gạo tím đặc sản đã xuất khẩu với giá 2.300 USD một tấn sang châu Âu.
"Có những lúc chúng tôi gần như phát khóc vì vui khi thấy bà con thay đổi cách làm và có thêm thu nhập", bà My nói.