Nguồn: Dân trí
Theo số liệu thống kê của Hải quan Việt Nam, 9 tháng đầu năm nay, xuất khẩu ghẹ đạt khoảng 87,1 triệu USD, tăng gần 58% so với cùng kỳ năm trước, đồng thời vượt kim ngạch xuất khẩu của cả năm 2025.
Đáng chú ý, kim ngạch xuất khẩu ghẹ trong tháng 7 tăng đột biến 120%. Sang tháng 8 và tháng 9, tốc độ tăng trưởng lần lượt giảm xuống 43% và 36%, nhưng giá trị xuất khẩu vẫn duy trì ở mức cao, trên 14 triệu USD mỗi tháng.
Động lực tăng trưởng chủ yếu đến từ thị trường Mỹ. Trong 9 tháng, xuất khẩu ghẹ sang thị trường này đạt khoảng 75 triệu USD, tăng gần 70% so với cùng kỳ, chiếm tới 86% tổng kim ngạch xuất khẩu ghẹ của Việt Nam.
Đà tăng trưởng diễn ra trong bối cảnh ghẹ Việt Nam có thêm lợi thế tiếp cận thị trường Mỹ khi giữa tháng 5 vừa qua, Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Hoa Kỳ (NOAA) đã công nhận tương đương đối với các nghề khai thác ghẹ của Việt Nam theo Đạo luật Bảo vệ động vật có vú biển (MMPA).
Theo đó, các sản phẩm thủy sản khai thác từ những nghề ghẹ được công nhận của Việt Nam tiếp tục được phép nhập khẩu vào Mỹ. Trong khi đó, một số nghề khai thác ghẹ của Philippines không được công nhận tương đương và bị hạn chế nhập khẩu vào thị trường này.
Diễn biến trên được xem là cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam khi các nhà nhập khẩu Mỹ tìm kiếm nguồn cung đáp ứng yêu cầu pháp lý. Tuy nhiên, Việt Nam vẫn phải cạnh tranh với những nhà cung cấp khác như Indonesia, Sri Lanka.
Các doanh nghiệp đánh giá, việc NOAA công nhận tương đương đối với các nghề khai thác ghẹ của Việt Nam theo MMPA vào tháng 5 vừa qua là kết quả quan trọng đối với nghề khai thác ghẹ Việt Nam.
Theo thông báo của phía Mỹ, nghề ghẹ của Việt Nam được đánh giá tương đương về hiệu quả với chương trình quản lý của nước này. Nhờ đó, doanh nghiệp xuất khẩu ghẹ vào Mỹ không phải thực hiện thủ tục xin cấp COA (Certification of Admissibility) theo yêu cầu áp dụng đối với các nghề chưa được công nhận.
Dù vậy, kết luận công nhận tương đương có hiệu lực đến ngày 31/12/2029 và có thể được xem xét lại nếu chương trình quản lý của Việt Nam không còn đáp ứng điều kiện.
Ở chiều ngược lại, theo đánh giá của Hiệp hội Chế biến Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), sự phụ thuộc lớn vào Mỹ cũng khiến ngành ghẹ dễ chịu tác động nếu thị trường này thay đổi chính sách nhập khẩu hoặc nâng cao các yêu cầu về nguồn gốc, khai thác và bảo vệ môi trường.
Trong khi đó, các thị trường khác chưa tạo được sự cân bằng đáng kể. Xuất khẩu ghẹ sang Hàn Quốc đạt gần 3 triệu USD, tăng 89%; Australia tăng gần 18%, đạt khoảng 1 triệu USD...
Ngược lại, xuất khẩu mặt hàng này sang EU giảm 57%, Anh giảm gần 40%, Nhật Bản giảm 16% và Canada giảm 59%. Điều này cho thấy dư địa đa dạng hóa thị trường vẫn còn nhiều thách thức, trong khi Mỹ tiếp tục giữ vai trò quyết định đối với tăng trưởng xuất khẩu ghẹ.
Khai thác ghẹ là một trong những nghề khai thác thủy sản tự nhiên có giá trị xuất khẩu lớn của Việt Nam, chỉ đứng sau khai thác cá ngừ, thu hút khoảng 20.000 ngư dân.
Trong đó, ghẹ xanh được khai thác tập trung chủ yếu tại khu vực Kiên Giang trước đây (nay thuộc tỉnh An Giang) với sản lượng hằng năm khoảng 6.000-8.000 tấn. Giai đoạn 2017-2019, sản lượng ghẹ khai thác của Việt Nam giảm mạnh do tác động của môi trường. Năm 2018, sản lượng chỉ còn 2.000 tấn, giảm 73% so với năm 2013.
Đến năm 2023, VASEP phối hợp với Viện Nghiên cứu Hải sản xúc tiến khôi phục Chương trình cải thiện nghề khai thác ghẹ xanh Kiên Giang (FIP). Hoạt động này vốn đã được thực hiện từ năm 2012 nhưng sau đó phải tạm ngừng do sản lượng giảm mạnh.