Quý I/2026: Bức tranh kém tích cực

Phát biểu tại Lễ Tổng kết ngành thủy sản năm 2025 tổ chức tại TP. Hồ Chí Minh, ông Đỗ Ngọc Tài, Chủ tịch Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), cho biết năm 2025 là một năm nhiều biến động khi thị trường phục hồi không đồng đều, trong khi các rào cản thương mại, thuế quan và hàng rào kỹ thuật tại các nước nhập khẩu ngày càng gia tăng.

Dù vậy, toàn ngành vẫn ghi nhận kết quả tích cực với kim ngạch xuất khẩu đạt hơn 11,3 tỷ USD, tăng 12,4% so với năm 2024. Động lực tăng trưởng chủ yếu đến từ các thị trường châu Á như Trung Quốc, Thái Lan, Malaysia, Philippines, cùng nhóm thị trường thay thế gồm UAE, Saudi Arabia, Brazil và Mexico – được xem là những điểm sáng trong bối cảnh xuất khẩu sang Mỹ gặp nhiều khó khăn do thuế quan.

Tuy nhiên, bước sang năm 2026, đặc biệt là quý I, VASEP cho rằng triển vọng xuất khẩu sẽ kém khả quan khi doanh nghiệp phải đối mặt với áp lực từ thuế chống bán phá giá, chi phí tuân thủ tăng cao và các rủi ro pháp lý kéo dài.

Bà Lê Hằng, Phó Tổng Thư ký VASEP, cho biết ngay từ đầu năm 2026, ngành thủy sản sẽ chịu tác động từ kết quả rà soát thuế chống bán phá giá tôm của Mỹ, dự kiến công bố vào tháng 2/2026, với khả năng không thuận lợi cho doanh nghiệp Việt Nam. Điều này có thể khiến xuất khẩu tôm sang thị trường Mỹ chững lại trong nửa đầu năm.

Đối với nhóm hải sản, các rào cản kỹ thuật như thẻ vàng IUU và các quy định liên quan đến Đạo luật Bảo vệ Động vật có vú biển (MMPA) tiếp tục gây khó cho xuất khẩu sang hai thị trường lớn là Mỹ và EU.

“Không chỉ các mặt hàng chủ lực, mà nhiều sản phẩm thủy hải sản khác cũng đang vướng thủ tục, đặc biệt tại thị trường Mỹ. Những khó khăn này có thể ảnh hưởng lan tỏa đến toàn bộ chuỗi cung ứng và hoạt động xuất khẩu sang các thị trường khác”, bà Hằng nhận định.

Theo VASEP, kết quả tăng trưởng tích cực trong năm 2025 không chỉ đến từ nỗ lực của doanh nghiệp và sự hỗ trợ từ cơ quan quản lý, mà còn xuất phát từ tâm lý tích trữ hàng hóa của các nhà nhập khẩu. Việc nhiều đối tác đẩy mạnh gom hàng trong năm 2025 nhằm phòng ngừa rủi ro đã khiến lượng tồn kho tại các thị trường nhập khẩu tăng cao, tạo áp lực ngược cho năm 2026.

Hiện tượng dồn xuất khẩu trong năm 2025 có thể dẫn đến việc các nhà nhập khẩu đồng loạt giảm mua hoặc ép giá trong năm 2026, gây tác động tiêu cực đến doanh thu và lợi nhuận của doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam.

Trong bối cảnh đó, VASEP dự báo kim ngạch xuất khẩu thủy sản năm 2026 nhiều khả năng chỉ đạt khoảng 11,6 – 11,8 tỷ USD, tương đương hoặc nhỉnh hơn không đáng kể so với năm 2025.

Đa dạng hóa thị trường và sản phẩm là giải pháp then chốt

Trước những thách thức nêu trên, các chuyên gia cho rằng ngành thủy sản cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, trong đó trọng tâm là nâng cao khả năng đáp ứng các hàng rào kỹ thuật, đa dạng hóa thị trường và đẩy mạnh phát triển sản phẩm chế biến sâu.

Theo TS. Cấn Văn Lực, thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách của Thủ tướng Chính phủ, tiêu thụ thủy sản toàn cầu giai đoạn 2025 – 2034 được dự báo tăng khoảng 11%/năm, với xu hướng ưu tiên các sản phẩm bền vững, tiện lợi và thân thiện môi trường. Đây là phân khúc Việt Nam có lợi thế lớn, đặc biệt trong bối cảnh đã ký kết 17 hiệp định thương mại tự do (FTA) và tiếp tục mở rộng mạng lưới FTA.

Các doanh nghiệp cần tận dụng hiệu quả các chính sách hỗ trợ về thuế, phí, lãi suất; chủ động xây dựng phương án chia sẻ chi phí thuế quan với đối tác, đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và thực hành ESG nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh.

Ở góc độ đối ngoại, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Hằng cho rằng thế giới đang chứng kiến ba xu hướng lớn gồm xanh hóa, số hóa và bảo đảm an ninh lương thực gắn với an ninh địa chính trị. Trong thời gian qua, nhiều quốc gia đã đề xuất hợp tác sâu hơn với Việt Nam trong lĩnh vực bảo đảm nguồn cung lương thực – thực phẩm, mở ra cơ hội mới cho ngành thủy sản.

Một số doanh nghiệp cũng nhận định, dù xuất khẩu thủy sản sang Mỹ trong năm 2025 chỉ tăng nhẹ khoảng 4,9%, đạt hơn 1,9 tỷ USD, nhưng thị trường này vẫn chiếm gần 17% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành. Do đó, Mỹ vẫn là thị trường chiến lược mà doanh nghiệp Việt Nam khó có thể thay thế trong ngắn hạn.

Theo ông Vũ Ngọc Hải, Trưởng phòng thu mua quốc tế Công ty TNHH Thương mại Sản xuất Hải Nam, dù các quy định MMPA của Mỹ gây nhiều trở ngại, doanh nghiệp vẫn xác định tiếp tục bám trụ thị trường này bằng cách đẩy mạnh sản phẩm chế biến sâu, phù hợp khung pháp lý, nhằm gia tăng giá trị và biên lợi nhuận.

Về phía quản lý nhà nước, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết Chính phủ đã phê duyệt nhiều chương trình, đề án lớn cho ngành thủy sản, nổi bật là Chiến lược Phát triển thủy sản Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Các chính sách liên quan đến chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và kinh tế tuần hoàn đang được triển khai đồng bộ và dự kiến tiếp tục đẩy mạnh trong năm 2026.

Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến, ngành thủy sản sẽ tập trung ứng dụng khoa học công nghệ để giảm chi phí sản xuất, đồng thời mở rộng đối tượng và thị trường xuất khẩu, trong đó có các sản phẩm tiềm năng như cá rô phi, rong tảo biển và nuôi trồng thủy sản trên biển.

Dù năm 2026 được dự báo còn nhiều khó khăn, song với các giải pháp căn cơ đang được triển khai, ngành thủy sản Việt Nam vẫn hướng tới mục tiêu duy trì tăng trưởng, tạo nền tảng cho mục tiêu xuất khẩu 14 – 16 tỷ USD vào năm 2030.

Theo Tạp chí Thương trường