Nguy cơ chững lại trong quý I

Năm 2025 là một năm nhiều thách thức đối với ngành thủy sản khi thị trường thế giới tuy có dấu hiệu phục hồi nhưng diễn biến không đồng đều. Các rào cản thương mại, thuế quan và kỹ thuật ngày càng gia tăng, trong khi chi phí sản xuất, yêu cầu về tiêu chuẩn môi trường, truy xuất nguồn gốc, dịch bệnh và lao động tiếp tục gây áp lực lớn cho doanh nghiệp (DN). Dù vậy, kim ngạch xuất khẩu thủy sản đạt 11,3 tỷ USD, thiết lập một kỷ lục mới cho ngành. 

Theo ông Đỗ Ngọc Tài - Chủ tịch Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), đây là thành quả của mồ hôi, công sức và sự bền bỉ của hàng nghìn DN, cơ sở nuôi trồng, khai thác, chế biến; của hàng trăm nghìn người lao động trong toàn chuỗi; đồng thời là kết quả của sự quan tâm, định hướng và đồng hành từ các cơ quan quản lý nhà nước, các địa phương và đối tác trong, ngoài nước.

Bước vào năm 2026, các chuyên gia nhận định, đây sẽ là một năm đầy thách thức và khó khăn cho hoạt động xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam, nhất là giai đoạn nửa đầu năm.  VASEP cho biết, trong quý I/2026 bức tranh xuất khẩu thuỷ sản sẽ không mấy sáng sủa, khi DN đối mặt với áp lực đến từ vấn đề thuế, chi phí tuân thủ, rủi ro thuế chống bán phá giá, gây ảnh hưởng lớn đến triển vọng thị trường.

Theo bà Nguyễn Hà - chuyên gia đến từ VASEP, từ ngày 1/1/2026 đến nay, nhiều DN Việt Nam xuất khẩu hải sản khai thác sang thị trường Hoa Kỳ đang gặp không ít khó khăn trong khâu thủ tục. Thực tế cho thấy, một số lô hàng đã cập cảng Mỹ nhưng phải nằm chờ, chưa thể thông quan do chưa có Giấy chứng nhận COA (giấy chứng nhận phân tích sản phẩm xuất khẩu có đáp ứng các tiêu chuẩn không). Ở trong nước, nhiều DN cũng chưa dám xuất hàng, bởi dù đã nộp hồ sơ từ đầu năm, đến nay việc cấp hoặc phê duyệt COA vẫn còn hạn chế, khiến kế hoạch xuất khẩu bị gián đoạn.

Bà Hà thông tin, những khó khăn nêu trên chủ yếu phát sinh trong giai đoạn đầu áp dụng thủ tục cấp Giấy COA theo Thông tư 74/2025/TT-BNNMT. Đây là một quy định mới, có phạm vi điều chỉnh rộng và yêu cầu kỹ thuật cao, trong khi hệ thống hướng dẫn chi tiết và cách hiểu thống nhất giữa các khâu thực hiện vẫn đang trong quá trình hoàn thiện.

Thực tế, ở một số địa phương, việc tiếp nhận và thẩm định hồ sơ COA còn có sự khác nhau trong cách áp dụng quy định, đặc biệt đối với các trường thông tin kỹ thuật, chứng từ nước ngoài và các tình huống phát sinh trong chuỗi cung ứng thực tế. Điều này khiến cùng một loại hồ sơ, nhưng cách xử lý và yêu cầu bổ sung có thể chưa đồng nhất, làm kéo dài thời gian hoàn tất thủ tục.

Nhiều thị trường trong Liên minh châu Âu (EU) và Anh đang siết chặt yêu cầu về phúc lợi động vật trong chuỗi cung ứng thực phẩm, bao gồm cả tôm nuôi. Điều này đặt ra áp lực tuân thủ quy trình nuôi, vận chuyển và giết mổ nhân đạo, song cũng mở ra cơ hội để các DN Việt Nam nâng chuẩn bền vững, tăng giá trị sản phẩm xuất khẩu.

Quyết tâm gỡ thẻ vàng IUU

Trước dự báo năm 2026 sẽ có nhiều thách thức, cộng đồng DN thủy sản đều nhấn mạnh yêu cầu xây dựng chiến lược dài hạn, nâng cao sức chống chịu. Theo bà Lê Hằng - Phó Tổng Thư ký  VASEP, ngành thủy sản sẽ phải đối mặt với hàng loạt rào cản như chính sách thuế đối ứng, thuế chống bán phá giá tôm, quy định MMPA của Hoa Kỳ, thẻ vàng IUU và sự cạnh tranh ngày càng gay gắt từ các quốc gia xuất khẩu khác.

Trong bối cảnh đó, VASEP xác định 3 ưu tiên lớn: mở rộng thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh; thúc đẩy phát triển xanh, minh bạch, có trách nhiệm gắn với truy xuất nguồn gốc và chuyển đổi số; đồng thời phối hợp với Chính phủ và địa phương trong các chương trình phát triển bền vững, sinh kế và hỗ trợ cộng đồng.

Theo đánh giá của Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến, năm 2026 khó khăn sẽ còn nhiều hơn, song ngành thủy sản vẫn phải đặt mục tiêu đột phá. Trọng tâm trước hết là tiếp tục tháo gỡ những vướng mắc trong hệ thống văn bản quy phạm pháp luật; đồng thời đẩy mạnh khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, để từ năm 2026, khoa học, công nghệ thực sự đi vào thực chất, trở thành động lực nâng cao hiệu quả sản xuất và giá trị gia tăng.

Cùng với đó là quyết tâm gỡ “thẻ vàng” IUU, tăng cường hợp tác quốc tế, xử lý các vướng mắc liên quan đến Đạo luật Bảo vệ động vật biển có vú (MMPA) của Hoa Kỳ. Ngành thủy sản cũng được định hướng chú trọng phát triển nuôi trồng tại các hồ chứa, mở ra hướng đi mới nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng mặt nước nội địa.

Theo Lê Bảo, báo Đại Đoàn Kết