Nguồn: https://nongnghiepmoitruong.vn/

Quá trình tự giác ngộ

Lão nông Đặng Tâm Dung, Tổ trưởng Tổ hợp tác sản xuất bưởi Liên Châu, xã Liên Châu, tỉnh Phú Thọ khoan thai đi lại giữa khu vườn sinh thái ấy, khi thì kiểm tra cái bẫy ruồi vàng, lúc lại xem mấy cành bưởi mới cắt để cuối năm kịp ghép mắt.

“Muốn xuất khẩu qua Châu Âu quả bưởi phải kiểm nghiệm qua 91 hoạt chất, còn đất phải không có tồn dư hóa chất, độ ngọt (Brix) vừa phải từ 12 - 12,5. Bên cạnh đó, quả phải có dưới 10 chấm nhỏ, mã sáng, đẹp không tì vết bởi người Tây họ sợ nhất có nốt ruồi đốt hay nốt rỉ sắt. Nói chung là khó như đi thi hoa hậu vậy nhưng năm 2024 tôi vẫn xuất khẩu được 5.000 quả, còn năm 2025 được 4.500 quả”, ông Dung hỏm hỉnh nói và cho biết hiện Tổ hợp tác của ông đã được cấp hai mã số vùng trồng bưởi nội địa và xuất khẩu.

Trải qua đủ nghề như buôn trâu bò, nuôi lợn nái nhưng giá cả bấp bênh, dịch bệnh thất thường nên đến năm 2012 ông chuyển hướng sang làm vườn, thuê và tích tụ được tổng cộng 4ha đất bãi. Vùng bãi quê ông được sông Hồng thường xuyên tưới đẫm phù sa, rất tươi tốt nhưng trước đây nông dân chỉ trồng rau màu, cho hiệu quả kinh tế thấp. Sau khi đi tham quan các mô hình làm vườn trong và ngoài tỉnh, ông quyết định trồng bưởi và chuối.

Đầu tiên ông canh tác kiểu tự do, dùng cả phân chuồng lẫn phân hóa học và thuốc BVTV thì hoàn toàn hóa học, dùng tùy ý bất kể biểu hiện sâu bệnh có cần thiết phải phun hay không. Trung bình mỗi năm ông phun thuốc BVTV 10 - 12 lần, lúc cây ra hoa đánh rệp sáp, nhện đỏ, nấm, lúc cây đậu quả đánh thuốc chống rụng quả, thán thư, rỉ sắt...

Mỗi lần phun ngoài tự tay làm ông còn phải thuê thêm hai người nữa thực hiện trong cả ngày mới hết 12 thùng phuy loại 200 lít. Được cái bưởi lúc đó còn ít người trồng, thương lái chẳng cần hỏi chủ vườn sản xuất theo tiêu chuẩn gì, miễn quả to và ngon là mua với giá 20 - 30.000đ/quả. Với sản lượng 30 - 40 tấn quả/năm, khi ấy khu vườn bưởi cho ông thu nhập khá cao.  

Dần dà, ông tự nhận thấy cách làm đó trước tiên là ảnh hưởng đến sức khỏe của chính mình, sau đó là người tiêu thụ sản phẩm, chưa kể tác động xấu đến môi trường xung quanh. Bởi thế năm 2020 ông đã viết đơn xin chuyển sang canh tác theo tiêu chuẩn VietGAP.

Suốt quá trình chuyển đổi này ông nhận được sự đồng hành của Chi cục Trồng trọt và BVTV tỉnh Vĩnh Phúc và Hội Nông dân tỉnh Vĩnh Phúc. Dưới sự hướng dẫn của cán bộ kỹ thuật, việc phun thuốc BVTV của vườn ông đã giảm một nửa so với trước đây, chỉ còn 5 - 6 lần/năm và không còn muốn lúc nào là phun tùy ý mà tùy thuộc vào mức độ của sâu bệnh. Ngoài ra cán bộ kỹ thuật còn về vườn của ông để giám sát định kỳ mỗi năm 5 - 6 lần xem có thực hiện đúng quy trình hay không.

Kết quả là cây bưởi sinh trưởng tốt, mẫu mã quả sáng, chất lượng hơn. Sau 3 năm thực hành theo tiêu chuẩn VietGAP, ông quyết định tiến thêm một bước là chuyển sang canh tác hữu cơ với suy nghĩ sản phẩm VietGAP đã an toàn rồi nhưng vẫn còn dùng phân bón hóa học nên làm chai đất.

Canh tác hữu cơ ông dùng phân chuồng ủ với men vi sinh, vôi bột trong vòng 6 - 8 tháng cho hoai mục rồi kết hợp với phân bón hữu cơ Quế Lâm để bón, còn thuốc BVTV ông dùng hoàn toàn loại có nguồn gốc 100% sinh học.

Sản xuất an toàn nên bưởi không bị ế

“Sản xuất hữu cơ khó chưa từng thấy bởi côn trùng, sâu đã quen với thuốc hóa học rồi nên khi phun thuốc sinh học chết chậm và ít hơn, vì thế thường phải đánh nhắc lại. Không bón phân hóa học mà chỉ dùng phân hữu cơ, dù có bổ sung đạm thực vật như ngô, đậu tương ngâm hay đạm động vật như cá ngâm nhưng cây sinh trưởng vẫn chậm hơn. Việc làm cỏ bằng máy cũng mất rất nhiều công, mỗi năm phải 10 - 12 lần cắt cỏ, mỗi lần mất 6 công, mỗi công giá 500.000đ.

Trong khi đó, nếu phun thuốc trừ cỏ như người ta chỉ 3 tháng một lần là sạch bóng cỏ, chỉ tốn khoảng 1/5 so với cắt máy. Bởi thế tôi mới nói sản xuất hữu cơ nếu không có sự hỗ trợ của Nhà nước là có thể vỡ trận ngay. Hữu cơ chỉ được cái làm cho đất đai tơi xốp hơn, màu mỡ hơn, giun dế bên dưới có nhiều hơn”, ông Dung thú thực.

Bởi những lợi ích thầm lặng ở dưới đất đó mà sau 3 năm khi kết thúc mô hình ông vẫn duy trì cách sản xuất hữu cơ. Cũng theo ông chia sẻ, trước đây khi sản xuất thông thường vườn có thực hiện việc bọc quả rất tốn công. Ưu điểm của bọc quả là giảm sâu bọ, sáng mã hơn nhưng nhược điểm là do không được quang hợp nên quả ăn kém ngon, kém ngọt hơn.

Sau 5 năm áp dụng kỹ thuật bọc quả, khi chuyển sang sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP rồi hữu cơ, ông đã bỏ hẳn. Những khi trời nắng to ông giảm nhiệt độ cho vườn bằng cách bơm nước vào rãnh, từ đó nước bốc hơi giúp đỡ bị hiện tượng rám quả. Ông còn dùng vôi cộng với đồng sulfat phun nhằm giảm nấm và cháy nắng, dùng bẫy ruồi vàng treo xung quanh vườn tạo thành một vành đai bảo vệ cho quả.   

Mấy năm gần đây nhiều địa phương mở rộng diện tích trồng bưởi nên xuất hiện tình trạng bưởi dội chợ, giá giảm thê thảm mà vẫn bị ế. Tuy nhiên vườn của ông Dung vẫn bán được với giá trên 10.000đ/quả nhờ có thương hiệu và đảm bảo an toàn thực phẩm. Khi sản xuất VietGAP ông xuất bưởi được vào siêu thị, bếp ăn công nghiệp, còn khi sản xuất hữu cơ đã xuất khẩu bưởi đi được Châu Âu dù số lượng chưa nhiều.

Trong 3 năm triển khai mô hình trồng bưởi hữu cơ, Chi cục Trồng trọt và BVTV tỉnh Vĩnh Phúc (cũ) đã hỗ trợ tổng số 12.750kg phân bón hữu cơ vi sinh và phân hữu cơ sinh học, tổ chức tập huấn kỹ thuật cho ông Dung và các hộ trồng bưởi trên địa bàn xã Liên Châu; phối hợp với Công ty TNHH MTV Biotech Quế Lâm hướng dẫn chủ hộ sử dụng phân bón hữu cơ đảm bảo an toàn, hiệu quả; phối hợp với đơn vị tư vấn đánh giá chứng nhận mô hình đạt tiêu chuẩn hữu cơ; kết nối với Công ty Cổ phần ECO Hòa Bình thu mua sản phẩm để tiêu thụ trong nước và xuất khẩu…