Nguồn: https://nongnghiepmoitruong.vn

Bắt đầu từ nghề cũ, làm theo cách mới

Nếu miến dong có thể cơ giới hóa cao, nguyên liệu dễ pha trộn và cạnh tranh chủ yếu bằng giá, thì miến sen đi theo hướng ngược lại. Miến sen khó làm, tốn thời gian và đòi hỏi kỷ luật kỹ nghiêm ngặt. Để tạo ra tinh bột sen nguyên chất, người sản xuất phải chấp nhận tỷ lệ hao hụt lớn, nhiều công đoạn thủ công, phụ thuộc mạnh vào điều kiện tự nhiên, đặc biệt là nguồn nước.

Chính những “điểm bất lợi” này lại trở thành hàng rào kỹ thuật tự nhiên, khiến miến sen khó bị sao chép, khó sản xuất đại trà. Việc lựa chọn miến sen vì thế thể hiện rõ định hướng của HTX Xứ Đoài (thôn 6, xã Hưng Đạo, TP. Hà Nội) không cạnh tranh bằng số lượng hay giá rẻ, mà bằng chất lượng, câu chuyện và giá trị bản địa.

Hiện HTX nông nghiệp Xứ Đoài quản lý vùng trồng sen khoảng 10ha, với sản lượng tiềm năng 270-300 tấn củ sen mỗi vụ nếu canh tác đạt mức tối ưu. Tuy nhiên, thay vì mở rộng nhanh, HTX chủ động duy trì quy mô phù hợp với năng lực chế biến và nhân lực hiện có, kiểm soát chặt chẽ từ vùng nguyên liệu, nguồn nước đến khâu chế biến và tiêu thụ sản phẩm.

Anh Vương Đắc Lộc, Chủ tịch HTX nông nghiệp Xứ Đoài cho biết, để tạo ra 1kg tinh bột sen nguyên chất cần tới 10-15kg củ sen tươi; từ lượng tinh bột, miến thành phẩm chỉ đạt khoảng 9 lạng. Hao hụt lớn, thời gian chế biến kéo dài, đòi hỏi sự tỉ mỉ và kiên nhẫn những yếu tố khiến miến sen thật khó có thể sản xuất ồ ạt theo kiểu công nghiệp.

Một yếu tố được coi là “linh hồn” của miến sen Xứ Đoài chính là nguồn nước giếng khơi cổ tại chân núi. Toàn bộ các khâu lọc, lắng tinh bột và tráng miến đều sử dụng nước giếng khơi tự nhiên, giàu khoáng, không dùng nước giếng khoan hay nước máy.

“Nhờ nguồn nước này, tinh bột lắng nhanh, không bị ôi; sợi miến thành phẩm có độ dai, giòn, trong và hậu vị ngọt thanh tự nhiên, khác biệt rõ rệt so với nhiều sản phẩm cùng loại trên thị trường. Tinh bột sen nguyên chất khi nếm sẽ tan hoàn toàn nơi đầu lưỡi, không để lại cặn, một đặc điểm khó có thể làm giả bằng phụ gia hay pha trộn”, anh Lộc chia sẻ.

HTX nông nghiệp Xứ Đoài được thành lập năm 2024 với 7 thành viên chính thức, đa phần là thanh niên thế hệ 8x. Dù lực lượng còn mỏng, nhưng ngay từ đầu, HTX đã xác định rõ con đường phát triển theo hướng thận trọng và bền vững.

“Chúng tôi xác định không chạy theo số lượng. Một số máy móc hiện có có thể đạt công suất khoảng 10 tấn nguyên liệu/ngày, nhưng HTX chưa vận hành tối đa vì muốn kiểm soát chất lượng và phù hợp với nhân lực. Làm miến sen thật thì không thể nóng vội, phải đi chậm để giữ được bản chất của sản phẩm”, anh Lộc nói.

Từ cây sen, HTX đã phát triển các sản phẩm OCOP như tinh bột sen, trà sen, miến sen. Khi kết hợp với hoạt động trải nghiệm - từ trồng sen, chế biến tinh bột đến tráng miến thủ công, sản phẩm không còn tồn tại độc lập trên kệ hàng, mà gắn liền với trải nghiệm thực tế của du khách.

Không chỉ sản xuất mà là trải nghiệm

Một điểm khác biệt của HTX Xứ Đoài là định hướng gắn sản xuất nông nghiệp với hoạt động trải nghiệm. Thời gian tới, HTX dự kiến tổ chức các chương trình cho du khách tham gia trực tiếp vào quy trình làm miến sen: từ quan sát khâu sơ chế củ sen, lọc - lắng tinh bột, tráng bánh miến, đến tự tay làm sản phẩm và mang về.

Song song với sen, HTX đang thử nghiệm mô hình trồng nho kết hợp du lịch trải nghiệm. Vườn nho không đặt nặng sản lượng thương mại mà hướng tới giá trị cảnh quan, giáo dục và trải nghiệm nông nghiệp.

Anh Trần Sỹ Hoàng - một thành viên HTX trực tiếp tham gia mô hình trồng nho, chia sẻ, HTX xây dựng mô hình trồng nho ở đây không phải để cạnh tranh sản lượng với các vùng chuyên canh, mà để tạo không gian trải nghiệm. Du khách, đặc biệt là học sinh, có thể tham quan, tìm hiểu cách trồng, chăm sóc cây và hiểu thêm về nông nghiệp. Với chúng tôi, giá trị lớn nhất là trải nghiệm và sự gắn kết, chứ không chỉ là quả nho thu hoạch.

Theo các thành viên HTX, cách làm này giúp đa dạng hóa sinh kế, giảm phụ thuộc vào một sản phẩm duy nhất, đồng thời tạo điểm nhấn cho du lịch nông nghiệp tại địa phương.

Về dài hạn, HTX nông nghiệp Xứ Đoài định hướng tham gia phát triển nông nghiệp tuần hoàn kết hợp du lịch sinh thái trên quỹ đất liền vùng khoảng 50-60ha. Khu vực này nằm trong hành lang xanh của Hà Nội, được quy hoạch ưu tiên cho nông nghiệp và du lịch, hạn chế công nghiệp hóa một lợi thế quan trọng để phát triển bền vững.

Anh Vương Đắc Lộc nhấn mạnh, mục tiêu của HTX không chỉ là tạo ra sản phẩm hàng hóa, mà còn góp phần giữ đất nông nghiệp, bảo tồn nghề truyền thống, gìn giữ không gian văn hóa làng quê, đồng thời mở ra cơ hội việc làm và khởi nghiệp tại chỗ cho người trẻ.

Sau hơn hai năm hoạt động, HTX nông nghiệp Xứ Đoài vẫn đang ở giai đoạn khởi đầu, đối mặt với không ít khó khăn về vốn, nhân lực và thị trường. Tuy vậy, điều đáng ghi nhận là tư duy làm nông nghiệp có chiều sâu, tôn trọng tự nhiên, đề cao giá trị truyền thống và lấy con người làm trung tâm.

Trong bối cảnh nhiều mô hình khởi nghiệp nông nghiệp “sớm nở chóng tàn”, cách làm của HTX Xứ Đoài cho thấy một hướng đi khác: lặng lẽ, thận trọng nhưng bền bỉ, từng bước đặt nền móng cho mô hình sản xuất - văn hóa - du lịch trải nghiệm mang đậm bản sắc Xứ Đoài.