Nguồn: borrachaatual.com.br
Mủ khai thác từ cây cao su tại Brazil đang được sử dụng trong nhiều lĩnh vực mới bên cạnh các ngành công nghiệp truyền thống. Từ chỗ chủ yếu phục vụ sản xuất lốp xe và sản phẩm công nghiệp, cao su tự nhiên ngày càng được ứng dụng trong thời trang, thiết kế, du lịch và kinh tế sinh học, qua đó nâng cao giá trị của toàn chuỗi sản xuất.
Các doanh nghiệp như Dr. da Borracha, Da Tribu và Seringô cho thấy sự kết hợp giữa đổi mới sáng tạo, tri thức truyền thống và công nghệ phù hợp với cộng đồng có thể tạo ra những sản phẩm giá trị cao từ cao su tự nhiên. Việc sơ chế và chế biến ngay gần vùng nguyên liệu giúp tăng khả năng truy xuất nguồn gốc, khẳng định giá trị xuất xứ và cải thiện thu nhập cho người khai thác mủ.
Theo ông Rubens Magno, Giám đốc điều hành Cơ quan Hỗ trợ doanh nghiệp siêu nhỏ và nhỏ Brazil tại bang Pará (Sebrae-PA), cao su tự nhiên là một trong những sản phẩm tiêu biểu của kinh tế sinh học và đa dạng sinh học gắn với sinh kế cộng đồng. Hoạt động sản xuất phụ thuộc vào việc bảo vệ hệ sinh thái, qua đó tạo sinh kế từ rừng mà không phải chặt phá và nâng cao vai trò của các cộng đồng truyền thống trong chuỗi giá trị.
Từ cây cao su đến sản phẩm thiết kế mang bản sắc Amazon
Sinh ra trong gia đình có nhiều thế hệ khai thác mủ cao su, ông José Rodrigues de Araújo, thường được biết đến với tên gọi “Tiến sĩ Cao su”, đã biến kinh nghiệm gia đình thành mô hình kinh doanh dựa trên đổi mới sáng tạo và bản sắc Amazon.
Ông sống tại Epitaciolândia, bang Acre và bắt đầu công việc bằng nghề cạo mủ. Năm 2004, trong một khóa đào tạo với các giảng viên Đại học Brasília, ông được tiếp cận công nghệ chế biến cao su ít gây ô nhiễm hơn. Từ đó, ông phát triển các sản phẩm như giày dép, túi xách và phụ kiện.
Hiện doanh nghiệp sản xuất khoảng 450 sản phẩm mỗi tháng, tạo việc làm cho 10 lao động và đạt doanh thu 240.000 real Brazil trong năm 2025. Giày dép là mặt hàng chủ lực, có giá từ 150-200 real mỗi đôi.
Doanh nghiệp còn xây dựng Công viên Sinh thái Dr. da Borracha, kết hợp hoạt động du lịch, giáo dục môi trường và giới thiệu lịch sử các đồn điền cao su.
Phát triển cao su tự nhiên thành vật liệu sinh học
Thành lập năm 2009 tại thành phố Belém, bang Pará, doanh nghiệp Da Tribu hướng tới việc biến cao su Amazon thành nguyên liệu cho ngành công nghiệp sáng tạo.
Công ty sản xuất sợi và vải cao su tự nhiên kết hợp với bông sinh thái để làm đồ trang sức hữu cơ, túi xách và nhiều sản phẩm thiết kế khác. Mủ cao su được thu mua từ người khai thác địa phương, sau đó chế biến thành những vật liệu có giá trị cao hơn.
Năm 2025, Da Tribu đạt doanh thu 850.000 real và đặt mục tiêu đạt 1 triệu real trong năm 2026. Mạng lưới sản xuất của doanh nghiệp hiện có khoảng 40 người tại bang Pará.
Bên cạnh bán sản phẩm, công ty còn tổ chức các chương trình du lịch trải nghiệm, giúp du khách tìm hiểu toàn bộ quy trình từ khai thác mủ đến chế tác các sản phẩm thiết kế bằng cao su.
Đưa công nghệ chế biến về cộng đồng sản xuất
Được nhà nghiên cứu Francisco Samonek thành lập năm 2018, Seringô tập trung nâng cao tính tự chủ cho người sản xuất và gia tăng giá trị cao su ngay tại nơi khai thác.
Doanh nghiệp hiện làm việc với 1.565 gia đình sống ven sông thuộc 85 cộng đồng tại 12 địa phương của bang Pará. Công ty áp dụng công nghệ Cernambi Virgem Ecológico (CVE), được Quỹ Banco do Brasil chứng nhận năm 2021, cho phép sơ chế cao su ngay tại cộng đồng sản xuất.
Công nghệ này đã hỗ trợ phát triển nhiều sản phẩm mới như trang sức sinh học, đồ gia dụng, quần áo và giày thể thao. Một số mẫu giày được làm từ 70% cao su tự nhiên và 30% hạt açaí nghiền mịn.
Tất cả sản phẩm đều được gắn mã QR để xác nhận nguồn gốc nguyên liệu và tăng khả năng truy xuất trong toàn bộ chuỗi sản xuất.
Những mô hình trên cho thấy cao su tự nhiên có thể vượt ra ngoài phương thức kinh doanh nguyên liệu thô truyền thống, mở rộng sang các thị trường mới dựa trên đổi mới sáng tạo, phát triển bền vững và giá trị nguồn gốc.