Nguồn: taipeitimes.com

Cao su là một trong những cây trồng xuất khẩu chủ lực của Liberia. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng quốc gia Tây Phi này chỉ thu được một phần nhỏ giá trị của ngành, do lốp xe và phần lớn sản phẩm cao su đều được chế tạo ở nước ngoài.

Ông Somah, ngoài 70 tuổi, được thừa kế vườn cao su từ cha và ông nội. Trang trại nằm tại khu vực Compound One thuộc hạt Grand Bassa, nơi cao su là nguồn thu nhập ổn định duy nhất của gia đình ông trong nhiều thập kỷ.

Dù vậy, ông cho biết số tiền nhận được từ việc bán cao su còn quá thấp.

Giống hàng nghìn hộ sản xuất khác, gia đình ông bán mủ cho Firestone Liberia, doanh nghiệp cao su lớn nhất nước, đặt cách thủ đô Monrovia khoảng 40 km về phía đông và đã hoạt động tại Liberia trong 100 năm.

Firestone Liberia, công ty con của Tập đoàn Bridgestone, vừa mua cao su của các hộ dân, vừa tự tổ chức sản xuất. Doanh nghiệp quản lý vùng trồng cao su tự nhiên liền khoảnh lớn nhất thế giới, rộng gần 480 km², với hơn 4.000 lao động.

Liberia còn có một số doanh nghiệp cao su khác, nhưng chưa có ngành sản xuất lốp xe hoặc các sản phẩm cao su quy mô lớn. Phần lớn người dân vẫn phải sử dụng lốp cũ, lốp mòn hoặc đã vá nhiều lần.

Ông Bonokai George Gould, giảng viên kinh tế tại Đại học Liberia và điều phối viên hoạch định chiến lược của Ngân hàng Trung ương Liberia, nhận định nước này chỉ giữ lại được một phần nhỏ trong tổng giá trị tạo ra từ cao su thiên nhiên.

Hiện chưa có thống kê chính thức về thiệt hại kinh tế do thiếu ngành chế biến sâu, nhưng theo ông Gould, phần lợi ích bị bỏ lỡ là rất lớn. Sản xuất lốp xe và hàng hóa cao su có thể tạo thêm việc làm công nghiệp, thúc đẩy chuyển giao công nghệ, tăng thu ngân sách, kim ngạch xuất khẩu và hình thành các ngành công nghiệp hỗ trợ.

Người dân phụ thuộc vào lốp xe cũ

Theo các chuyên gia, muốn phát triển ngành sản xuất sản phẩm cao su, Liberia cần đầu tư lớn vào hạ tầng, điện năng, đào tạo nhân lực và cải thiện môi trường kinh doanh.

Firestone Liberia cho biết nước này hiện chưa có năng lực sản xuất chuyên biệt, cũng như hệ thống điện và hạ tầng công nghiệp cần thiết để sản xuất lốp xe hàng loạt. Ngoài ra, nhiều nguyên liệu phụ dùng trong sản xuất lốp xe cũng không có sẵn trong khu vực.

Do giá lốp mới quá cao, phần lớn người dân Liberia sử dụng lốp cũ nhập khẩu từ châu Âu, Trung Quốc và Mỹ. Hoạt động sửa chữa, vá và bán lại lốp cũ đã trở thành một ngành kinh doanh phổ biến.

Ông Mory Soumaoro, một thợ sửa chữa và kinh doanh lốp xe tại Monrovia, cho biết mỗi tháng ông sửa từ 100 chiếc lốp cũ trở lên. Việc bán lốp đã qua sử dụng mang lại lợi nhuận cao hơn nhiều so với lốp mới, vì phần lớn khách hàng không đủ khả năng chi trả.

Các cửa hàng có thể mua lốp cũ nhập khẩu với giá từ 15-40 USD/chiếc và thu lãi khoảng 10 USD/chiếc sau khi bán lại. Trong khi đó, một chiếc lốp mới có thể có giá tới 250 USD.

“Chúng tôi xuất khẩu nguyên liệu thô, rồi nhận lại được gì? Sản phẩm quay trở lại với giá trị cao hơn và chúng tôi phải mua với giá đắt”, ông Lawrence Yealue, Chủ tịch Hội đồng Xã hội dân sự quốc gia Liberia, nói.

Tranh luận về lệnh cấm xuất khẩu cao su thô

Theo Ngân hàng Trung ương Liberia, sản lượng cao su của nước này năm 2025 đạt 73.769 tấn, đóng góp khoảng 2,2% GDP.

Tháng 6/2026, Tổng thống Joseph Boakai ban hành sắc lệnh cấm vô thời hạn việc xuất khẩu cao su thiên nhiên chưa qua chế biến. Chính phủ cho rằng ngành cao su hiện thiếu cơ hội chế biến sâu, chưa tạo đủ việc làm công nghiệp, nguồn thu thuế và ngoại tệ.

Theo quy định mới, Liberia chỉ cho phép xuất khẩu các sản phẩm đã qua sơ chế như mủ cao su cô đặc hoặc cao su tấm hun khói có gân.

Tuy nhiên, ông James Sayekea, Chủ tịch Liên đoàn các nhà môi giới và nông dân cao su Liberia, cho rằng lệnh cấm làm giảm khả năng tiếp cận thị trường cạnh tranh của người trồng cao su, trong khi nhiều hộ phụ thuộc hoàn toàn vào việc bán cao su chưa qua chế biến.

Theo ông, chính sách này có thể tạo lợi thế độc quyền cho một số ít doanh nghiệp có nhà máy chế biến, trong đó có Firestone.

Doanh nhân Upjit Singh Sachdeva, chủ sở hữu Công ty Jeety Rubber tại Liberia, tuyên bố doanh nghiệp sẽ sản xuất những chiếc lốp xe đầu tiên trong nước vào năm 2028.

Trong lúc chờ ngành chế biến phát triển, những người trồng cao su như gia đình ông Somah vẫn tiếp tục sống dựa vào vườn cây được truyền lại qua nhiều thế hệ.

“Đó là nguồn sống của chúng tôi”, ông Somah nói.