Nguồn: ouragan.cd

Đáng lẽ, xét cả về ý nghĩa lịch sử, Nhà nước Congo nên hỗ trợ duy trì ít nhất một cơ sở sản xuất liên quan đến loại nguyên liệu này. Đây từng là mặt hàng gắn với một giai đoạn đau thương trong lịch sử Congo dưới thời vua Léopold II, khi hàng trăm người Congo bị chặt tay trong quá trình cưỡng bức khai thác cao su. Tuy nhiên, thực tế hiện nay lại rất đáng tiếc.

Dù vậy, trong năm 2025, Tổng cục Hải quan và Thuế tiêu thụ đặc biệt Congo cho biết vẫn thu được khoảng 158 triệu franc Congo, tương đương khoảng 68.300 USD, từ các nhà sản xuất cao su trong nước, chủ yếu là các doanh nghiệp châu Á.

Trong khi đó, thuế tiêu thụ đặc biệt đối với các sản phẩm cao su nhập khẩu, phần lớn là lốp xe đã qua sử dụng, mang lại cho hải quan Congo gần 38 tỷ franc Congo trong năm 2024, tương đương khoảng 16,4 triệu USD. Năm 2025, khoản thu này tăng lên gần 58 tỷ franc Congo, tương đương khoảng 25,1 triệu USD. Riêng năm tài khóa 2026, cơ quan hải quan Congo dự kiến thu ít nhất khoảng 55 tỷ franc Congo, tương đương khoảng 23,8 triệu USD.

Mười năm trước, vào năm 2016, số thu hải quan từ các sản phẩm cao su “sản xuất tại Congo” chỉ đạt 17,6 triệu franc Congo, tương đương khoảng 7.600 USD. Trong khi đó, số thu từ sản phẩm cao su nhập khẩu đạt 482,8 triệu franc Congo, tương đương khoảng 208.700 USD.

Kể từ đó đến nay, gần như toàn bộ các mặt hàng và sản phẩm cao su tổng hợp đều được nhập khẩu từ nước ngoài. Sản phẩm mới chủ yếu đến từ Trung Quốc, còn hàng đã qua sử dụng, đặc biệt là lốp xe cũ, đến nhiều từ Pháp và Bỉ.

Tuy nhiên, hàng Trung Quốc không phải lúc nào cũng được đánh giá cao về chất lượng và ngày càng ít được người tiêu dùng ưa chuộng hơn so với hàng đã qua sử dụng từ châu Âu. Điều này thể hiện rõ nhất ở mặt hàng lốp xe.

Ngành cao su phụ thuộc rất lớn vào ngành công nghiệp ô tô, với khoảng ba phần tư sản lượng được dùng cho lĩnh vực này. Phần còn lại được sử dụng để sản xuất bán thành phẩm như hỗn hợp cao su, tấm cao su, lá cao su; hoặc sản phẩm hoàn chỉnh như ống dẫn, gioăng, ủng, núm vú cao su và nhiều sản phẩm khác.

Tổng cục Hải quan và Thuế tiêu thụ đặc biệt Congo cho biết sẽ tiếp tục hoàn thiện các biện pháp để tăng nguồn thu. Một số hướng được nêu ra gồm tăng cường kiểm tra sau thông quan, kiểm soát tính hợp lệ của các thủ tục hải quan, giám sát mục đích sử dụng hàng hóa được miễn thuế và kiểm tra việc thực hiện các quy định liên quan.

Khi nhập khẩu, lốp xe đã qua sử dụng được xếp vào một mã hải quan riêng. Việc nhập khẩu phụ tùng ô tô và lốp xe cũng gắn chặt với các quy định về an toàn giao thông. Hải quan và Cơ quan Kiểm soát Congo yêu cầu hàng nhập khẩu phải đúng quy chuẩn và có đầy đủ giấy tờ truy xuất nguồn gốc. Mỗi lô hàng khai báo hải quan bắt buộc phải có hóa đơn thương mại chi tiết và vận đơn.

Lốp xe đã qua sử dụng, thuộc mã HS 40122000, phải chịu thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế giá trị gia tăng 16% do Tổng cục Hải quan và Thuế tiêu thụ đặc biệt quản lý. Đối với xe nhập khẩu có gắn loại lốp này, Congo cũng áp dụng quy định hạn chế về tuổi xe và kiểm tra kỹ thuật nghiêm ngặt.

Tuy nhiên, theo các nhà quan sát, vấn đề khó nhất vẫn là quản lý các cửa khẩu biên giới. Tại đây, các cơ quan nhà nước được phép hoạt động thường xuyên gặp vướng mắc với sự hiện diện của lực lượng vũ trang và cơ quan tình báo.

Chính phủ Congo cũng thừa nhận rằng đã xuất hiện tình trạng chống đối ở một số nơi trong quá trình thực hiện quy định giới hạn chỉ còn 4 cơ quan được phép can thiệp tại các cửa khẩu. Tuy nhiên, Hội đồng Bộ trưởng đã thông qua một số biện pháp pháp lý và thực tiễn để xử lý tình trạng này. Việc thực hiện đầy đủ sắc lệnh số 036/2002 ngày 28/3/2002, quy định các cơ quan được phép hoạt động tại biên giới, cũng đã từng được đưa ra chất vấn và thảo luận tại Quốc hội.

Dù vậy, hơn 5 năm sau, các khuyến nghị của các đại biểu vẫn chưa được triển khai thực chất. Trên thực tế, các thành phần thuộc lực lượng vũ trang vẫn hiện diện tại nhiều cửa khẩu. Theo một số nguồn tin, tại Lufu, chẳng hạn, có những lô hàng lốp xe được đưa vào Congo bất hợp pháp và còn được “hộ tống”.

Ngoài Lufu, các sản phẩm cao su tổng hợp cũng được đưa vào Congo qua nhiều thành phố biên giới giáp Uganda ở miền đông nước này, như Mahaghi-Port, Aru, Kasindi và một số khu vực khác.

Trong khi đó, hoạt động chế biến cao su trong nước gần như chỉ còn là câu chuyện của quá khứ. Các chi nhánh của những thương hiệu như Goodyear, Michelin và một số doanh nghiệp khác đều đã đóng cửa sau các vụ cướp phá trong những năm 1991 và 1993.

Hiện nay, tại Kinshasa, đặc biệt ở các khu vực Limete và Kasa-Vubu, xuất hiện ngày càng nhiều xưởng nhỏ, tạm bợ chuyên tái chế lốp xe cũ. Đây là dấu hiệu cho thấy nhu cầu đối với sản phẩm cao su tại thị trường Congo vẫn còn lớn, nhưng ngành sản xuất và chế biến trong nước đã suy giảm nghiêm trọng.