Nguồn: theedgemalaysia.com

Từ các đồn điền thời thuộc địa đến ngành công nghiệp cao su hiện đại ngày nay, cao su đã góp phần đưa Malaysia vào nhóm những nước sản xuất sản phẩm cao su hàng đầu thế giới. Tuy nhiên, các yêu cầu về môi trường, xã hội và quản trị (ESG) đang làm thay đổi hoạt động thương mại cao su toàn cầu. Malaysia không chỉ chuẩn bị thích ứng mà còn chủ động đón đầu xu hướng này.

Lễ ra mắt đợt xuất khẩu cao su tuân thủ MSNR đầu tiên của Malaysia sang Liên minh Châu Âu, được tổ chức tại Westports Malaysia Sdn Bhd ở Port Klang, Selangor, vào ngày 12/12/2024. Ảnh: theedgemalaysia.com

Các nhà nhập khẩu trên thế giới, đặc biệt tại Liên minh châu Âu (EU), không còn chỉ quan tâm đến chất lượng và giá cả. Họ yêu cầu doanh nghiệp cung cấp bằng chứng cho thấy cao su được sản xuất có trách nhiệm, bao gồm dữ liệu vị trí địa lý, nguồn nguyên liệu không gây mất rừng và việc bảo đảm quyền lợi của người lao động.

“Khách hàng và người tiêu dùng hiện không chỉ tìm kiếm sản phẩm có chất lượng mà còn muốn cao su phải có nguồn gốc đáng tin cậy và bền vững”, ông Dato’ Dr Zairossani Mohd Nor, Tổng giám đốc Ủy ban Cao su Malaysia (LGM), cho biết.

Những yêu cầu này đã được cụ thể hóa trong Quy định chống phá rừng của EU (EUDR). Quy định ban đầu dự kiến được áp dụng từ năm 2024 nhưng đã được lùi đến tháng 12 năm nay.

Thay vì chờ các yêu cầu ESG tác động trực tiếp đến ngành cao su trong nước, LGM đã chủ động xây dựng Khung Cao su thiên nhiên bền vững Malaysia (MSNR). Đây là hệ thống quản lý do LGM xây dựng và bắt đầu thực thi từ năm 2025.

Theo ông Zairossani, MSNR giữ vai trò trung tâm trong việc duy trì sức cạnh tranh của một trong những ngành công nghiệp lâu đời nhất Malaysia. Khác với nhiều chương trình chứng nhận ESG tự nguyện tại các quốc gia khác, MSNR được đưa vào hệ thống pháp luật.

“Ở nhiều nước, thực hiện các yêu cầu về phát triển bền vững vẫn mang tính tự nguyện. Chúng tôi cho rằng con đường phù hợp nhất là thực hiện thông qua quy định bắt buộc. Điều đó không có nghĩa doanh nghiệp không còn quyền lựa chọn. Chúng tôi vẫn khuyến khích toàn ngành và các bên liên quan tham gia những cơ chế tự nguyện để bổ trợ cho hệ thống quản lý”, ông nói.

Quyết định này được đưa ra trên cơ sở quy mô của toàn ngành. Malaysia hiện có hơn 300.000 hộ trồng cao su đang hoạt động. Nếu áp dụng mô hình chứng nhận riêng cho từng hộ, quá trình triển khai sẽ gặp nhiều khó khăn và mất nhiều thời gian.

Lô cao su đầu tiên của Malaysia đáp ứng MSNR đã được xuất khẩu sang EU tại cảng Westports Malaysia ở Port Klang, bang Selangor, ngày 12/12/2024.

Năm trụ cột của MSNR

Ông Dato' Dr Zairossani Mohd Nor, Tổng Giám đốc Hội đồng Cao su Malaysia (LGM). Ảnh: theedgemalaysia.com

MSNR đặt ra năm yêu cầu chính, gồm không phá rừng để trồng mới cao su; hoạt động trồng cao su phải tuân thủ pháp luật về đất đai; tuân thủ quy định về môi trường; tuân thủ các yêu cầu xã hội; và bảo đảm truy xuất nguồn gốc.

Mức độ tác động của từng yêu cầu sẽ khác nhau giữa các khâu trong chuỗi cung ứng. Theo ông Zairossani, khu vực sản xuất nguyên liệu chịu tác động nhiều hơn từ các quy định về môi trường, trong khi các doanh nghiệp chế biến và sản xuất sản phẩm cao su phải chú trọng hơn đến yêu cầu xã hội do sử dụng nhiều lao động nước ngoài.

Hiện lao động nước ngoài chiếm hơn 80% lực lượng lao động tại các nhà máy sản xuất găng tay cao su của Malaysia.

Nền tảng kết nối năm yêu cầu trên là hệ thống dữ liệu số. Các cam kết và tuyên bố về tuân thủ sẽ không có nhiều ý nghĩa nếu thiếu tính minh bạch và khả năng truy xuất nguồn gốc. Vì vậy, LGM đã đầu tư xây dựng hệ thống MSNR Trace.

“Hệ thống MSNR Trace sẽ ghi nhận nguồn gốc cao su, vị trí địa lý của vùng trồng và các giao dịch phát sinh trong toàn bộ khâu sản xuất nguyên liệu”, ông Zairossani cho biết.

Nền tảng này theo dõi đường đi thực tế của cao su, từ hộ nông dân khai thác mủ, qua thương lái và cơ sở chế biến, đến nhà sản xuất sản phẩm cuối cùng.

Thay vì thuê đơn vị bên ngoài, LGM tự phát triển công nghệ nhằm giảm chi phí thực hiện các yêu cầu về phát triển bền vững.

“Chỉ riêng việc xây dựng một hệ thống truy xuất nguồn gốc đầy đủ có thể tốn tới 10 triệu ringgit. Vì vậy, chúng tôi tự xây dựng hệ thống ngay từ đầu. Hiện Ủy ban đang vận hành ít nhất 7-8 hệ thống được phát triển nội bộ, từ quản lý vị trí địa lý, giao dịch đến truy xuất toàn bộ chuỗi cung ứng”, ông nói.

Hạ tầng này được xây dựng và kiểm nghiệm dựa trên các quy định mới đang xuất hiện tại nhiều thị trường, trong đó có EUDR. Cách tiếp cận này không chỉ giúp ngành cao su Malaysia đáp ứng các yêu cầu đang thay đổi mà còn chủ động thích ứng với những điều chỉnh có thể phát sinh trong tương lai.

Theo ông Zairossani, cách tiếp cận thực tế của châu Âu đối với tính minh bạch cũng tạo thuận lợi đáng kể cho Malaysia.

“Khi trao đổi với các bên tại Brussels về EUDR, họ cho biết không quan trọng việc tuân thủ được thực hiện thông qua chứng nhận hay quy định pháp luật. Điều họ cần là khả năng kiểm chứng thông tin truy xuất nguồn gốc. Đối với họ, hai yêu cầu quan trọng nhất là truy xuất được nguồn gốc và không gây mất rừng”, ông nói.

Phát triển bền vững vẫn có ý nghĩa quan trọng đối với thị trường hiện nay. Mặc dù quan điểm về ESG đã có một số thay đổi trong những năm gần đây, ông Zairossani và LGM cho rằng tính bền vững sẽ tiếp tục là yếu tố then chốt giúp duy trì ngành cao su, đồng thời tạo lợi thế cạnh tranh lâu dài cho Malaysia.

“Với năm trụ cột hiện nay của MSNR, chúng tôi dự kiến ngành cao su Malaysia có thể đáp ứng các quy định về phát triển bền vững trên thế giới trong ít nhất 5 năm tới”, ông Zairossani nhận định.

Đặt người trồng cao su ở vị trí trung tâm

Trong quá trình xây dựng MSNR, các hộ trồng cao su luôn được đặt ở vị trí trung tâm vì đây là lực lượng nền tảng của ngành. Các vườn cao su, đóng góp phần lớn sản lượng của cả nước, hiện có tổng diện tích khoảng 1 triệu ha và đã được hình thành trong hơn một thế kỷ.

Do ngành cao su đã có vùng sản xuất rộng lớn và ổn định, nguy cơ phá rừng để mở rộng diện tích tại Malaysia được đánh giá ở mức thấp. Để đáp ứng yêu cầu không gây mất rừng, thông tin về quyền sử dụng đất và vị trí địa lý của vườn cây được thu thập thông qua hệ thống giấy phép bắt buộc. Theo quy định của LGM, các hộ trồng cao su phải được cấp phép hoạt động.

Kể từ khi MSNR được triển khai vào tháng 1/2025, phản hồi từ các bên trong ngành nhìn chung tích cực.

“Các hộ trồng cao su hiện đón nhận MSNR khá tích cực vì họ nhận thấy mình có thể đáp ứng các yêu cầu và hiểu được những lợi ích mà hệ thống này mang lại”, ông Zairossani cho biết. LGM sẽ tiếp tục hướng dẫn người trồng cao su thực hiện các quy định của MSNR.

“Chúng tôi cam kết tổ chức ít nhất 12 chương trình giới thiệu MSNR với sự tham gia của các hộ trồng cao su và cơ quan triển khai. Chúng tôi sẽ giải thích rằng sản xuất bền vững giúp nâng cao hiệu quả và có thể cải thiện thu nhập. Khi cao su thiên nhiên được sản xuất bền vững, sản phẩm sẽ được đánh giá ở phân khúc cao hơn và có khả năng bán với mức giá tốt hơn”, ông nói.

Hướng tới khôi phục vị thế của cao su Malaysia

Malaysia thúc đẩy phát triển bền vững trong bối cảnh thứ hạng về sản lượng cao su nguyên liệu trên thế giới đã suy giảm. Từ vị trí nước sản xuất cao su lớn nhất thế giới, Malaysia lần lượt bị Thái Lan và Indonesia vượt qua, hiện đứng thứ chín toàn cầu.

Theo ông Zairossani, nguyên nhân chính là hạn chế về quỹ đất chứ không phải Malaysia giảm quyết tâm phát triển ngành. Vì vậy, nước này cần tìm hướng cạnh tranh mới.

Thay vì chạy đua hoàn toàn về sản lượng, Malaysia chuyển sang chiến lược nâng cao giá trị sản phẩm. Trọng tâm là phát triển các thị trường chế biến sâu, nơi khả năng đáp ứng tiêu chuẩn bền vững có thể quyết định việc giành được hợp đồng, thay vì chỉ dựa vào quy mô sản xuất. Tại những thị trường này, Malaysia phải cạnh tranh với các nước có ngành chế tạo phát triển như Đức và Nhật Bản.

“Chiến lược hiện nay của chúng tôi là đưa Malaysia trở thành trung tâm toàn cầu về các sản phẩm xanh và bền vững. Đặc biệt trong bối cảnh địa chính trị nhiều biến động, chúng tôi muốn thế giới nhìn nhận Malaysia là nhà cung cấp cao su bền vững, an toàn và đáng tin cậy”, ông Zairossani nhấn mạnh.