Nguồn: foodcom.pl

Sản lượng tăng nhanh hơn tiêu thụ, trong khi tồn kho toàn cầu dần phục hồi sau nhiều năm suy giảm. Tuy nhiên, thị trường chưa quay trở lại trạng thái cân bằng hoàn toàn. Biến động không biến mất mà đang dịch chuyển trọng tâm, từ yếu tố sản xuất sang các yếu tố chính trị, thương mại và mối liên hệ với thị trường năng lượng.

Đường ngày càng ít phụ thuộc đơn thuần vào quy mô mùa vụ. Thay vào đó, các quyết định liên quan đến cơ cấu nguồn cung, tiến độ xuất khẩu và các biện pháp hành chính tại các quốc gia sản xuất và tiêu thụ lớn đang giữ vai trò then chốt trong việc định hình thị trường.

1. Về tình hình thị trường đường toàn cầu niên vụ 2025/2026

Trong niên vụ 2025/26, sản lượng đường toàn cầu được dự báo đạt khoảng 189-190 triệu tấn, tăng mạnh so với mức khoảng 182 triệu tấn của niên vụ trước. Tiêu thụ toàn cầu ước đạt 177-178 triệu tấn, tăng khoảng 1-1,5% so với cùng kỳ, thấp hơn đáng kể so với tốc độ tăng của nguồn cung. Kết quả là cán cân toàn cầu ghi nhận mức dư cung khoảng 11-12 triệu tấn.

Lượng dư cung này góp phần tái tích lũy tồn kho cuối kỳ lên khoảng 44-45 triệu tấn, đảo ngược xu hướng sụt giảm liên tục trong các niên vụ 2022/23 và 2023/24 là giai đoạn khiến thị trường đặc biệt dễ tổn thương trước các cú sốc thời tiết và logistics. Mặc dù mức tồn kho hiện tại giúp cải thiện an ninh vật chất của thị trường, nhưng không đồng nghĩa với việc rủi ro giá cả đã được triệt tiêu hoàn toàn.

Cấu trúc và mức độ tập trung của tồn kho đóng vai trò then chốt. Một phần lớn tồn kho vẫn tập trung tại các quốc gia sản xuất, thay vì các thị trường nhập khẩu, khiến lượng đường này không phải lúc nào cũng “lưu thông” hiệu quả trên thị trường quốc tế. Trên thực tế, khả năng tiếp cận nguồn cung đường toàn cầu vẫn phụ thuộc nhiều vào quyết định xuất khẩu và điều kiện logistics, chứ không chỉ dựa trên số liệu tồn kho thống kê.

Ở phía cầu, hiện chưa xuất hiện yếu tố nào có thể làm thay đổi đáng kể xu hướng thị trường trong ngắn hạn. Tại các quốc gia phát triển, tiêu thụ đường duy trì ổn định hoặc có xu hướng giảm nhẹ, chịu tác động từ thay đổi thị hiếu tiêu dùng và các quy định về sức khỏe. Tăng trưởng nhu cầu chủ yếu tập trung tại châu Á và châu Phi, song quy mô chưa đủ lớn để hấp thụ lượng dư cung toàn cầu chỉ trong một niên vụ.

Mối liên hệ giữa thị trường đường và thị trường năng lượng tiếp tục là yếu tố quan trọng trong cán cân toàn cầu. Việc sử dụng mía đường để sản xuất ethanol ảnh hưởng đến nguồn cung đường hiệu dụng, nhưng với mức sản lượng và tồn kho hiện nay, cơ chế này chủ yếu đóng vai trò điều tiết ngắn hạn, thay vì làm thay đổi cấu trúc cân bằng một cách bền vững.

Song song với đó, vai trò của các quyết định hành chính ngày càng gia tăng. Chính sách xuất khẩu, hạn chế bán ra nước ngoài và các cơ chế ổn định thị trường nội địa khiến nguồn cung thực tế trên thị trường thế giới không phản ánh đầy đủ tiềm năng sản xuất. Do đó, ngay cả trong bối cảnh dư cung toàn cầu, thị trường vẫn dễ bị tác động bởi các yếu tố chính trị.

2. Bức tranh khu vực của thị trường đường thế giới niên vụ 2025/26

Khu vực Mỹ Latinh

Mỹ Latinh tiếp tục là trụ cột then chốt của nguồn cung đường toàn cầu và là nguồn dư cung chủ yếu cho thị trường quốc tế. Trong niên vụ 2025/26, sản lượng đường của khu vực vượt 60 triệu tấn, trong đó một tỷ lệ lớn dành cho xuất khẩu. Quy mô sản xuất lớn và chi phí cạnh tranh giúp khu vực này thiết lập mặt bằng giá thấp của thị trường thế giới.

Một đặc điểm nổi bật là tính linh hoạt cao của ngành đường, với khả năng chuyển đổi dòng nguyên liệu giữa đường và ethanol trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, ở mức sản lượng hiện nay, cơ chế này chủ yếu mang tính ổn định ngắn hạn, chưa đủ để làm giảm bền vững lượng dư cung toàn cầu.

Trong niên vụ 2025/26, Mỹ Latinh cũng đóng vai trò “nhà cung ứng cân bằng” cho các thị trường thiếu hụt. Nhịp độ xuất khẩu từ khu vực này quyết định trực tiếp mức độ sẵn có của đường tại châu Âu, châu Phi và một phần châu Á, đồng thời truyền áp lực giá trong các giai đoạn nguồn cung tích tụ theo mùa.

Khu vực Châu Á - Thái Bình Dương

Châu Á chiếm hơn 40% sản lượng đường toàn cầu, đồng thời là khu vực tiêu thụ lớn. Trong niên vụ 2025/26, nguồn cung khu vực được cải thiện rõ rệt, góp phần giảm nhu cầu nhập khẩu và gia tăng tiềm năng xuất khẩu tại một số quốc gia.

Tuy nhiên, châu Á cũng là khu vực nhạy cảm nhất với các quyết định hành chính. Chính sách quản lý thị trường nội địa, hạn ngạch xuất khẩu và định hướng sử dụng nguyên liệu có thể khiến vai trò của khu vực này trên thị trường toàn cầu thay đổi mạnh giữa các niên vụ. Do đó, châu Á vừa có thể đóng vai trò ổn định thị trường, vừa có thể là nguồn phát sinh căng thẳng thương mại đột ngột.

Xét trên cán cân toàn cầu, việc châu Á trở thành nước xuất khẩu ròng hay hấp thụ dư cung từ các khu vực khác có ý nghĩa then chốt. Trong các niên vụ sản lượng cao, khu vực này giảm nhập khẩu, qua đó gia tăng áp lực giá trên thị trường thế giới; ngược lại, trong niên vụ yếu, việc quay lại thị trường nhập khẩu có thể nhanh chóng đảo chiều tâm lý thị trường.

Khu vực Châu Âu

Châu Âu tiếp tục là khu vực suy giảm về nguồn cung mang tính cấu trúc. Sản lượng đường niên vụ 2025/26 giảm xuống khoảng 15–16 triệu tấn, thấp hơn mức trên 17 triệu tấn của các niên vụ trước. Diện tích trồng củ cải đường thu hẹp, chi phí sản xuất cao và các yêu cầu pháp lý khắt khe làm suy giảm năng lực cạnh tranh của ngành.

Do đó, châu Âu ngày càng đóng vai trò là thị trường nhập khẩu, nhạy cảm với giá thế giới và khả năng tiếp cận nguồn cung bên ngoài. Trong bối cảnh dư cung toàn cầu, điều này giúp cải thiện an ninh nguồn cung, nhưng đồng thời gây sức ép lớn lên các nhà sản xuất nội địa, vốn đang chịu biên lợi nhuận thấp kéo dài.

Ở góc độ thương mại quốc tế, châu Âu hiện đóng vai trò là “điểm tiếp nhận dư cung”. Khi giá thế giới ở mức thấp, khu vực này trở thành thị trường hấp thụ tự nhiên, hạn chế khả năng phục hồi giá toàn cầu và làm gia tăng rủi ro suy giảm dài hạn của nền sản xuất trong khu vực.

Khu vực Châu Phi

Châu Phi có sản lượng tương đối thấp, dưới 10% nguồn cung toàn cầu, nhưng nhu cầu tăng nhanh. Gia tăng dân số, đô thị hóa và thay đổi thói quen tiêu dùng khiến nhiều quốc gia trong khu vực tiếp tục là nước nhập khẩu ròng.

Trong bối cảnh nguồn cung toàn cầu dồi dào, châu Phi hưởng lợi từ khả năng tiếp cận nguyên liệu và mức giá tương đối hấp dẫn. Tuy nhiên, khu vực này vẫn rất nhạy cảm với các yếu tố phi thị trường như tỷ giá, chi phí vận chuyển, khả năng tiếp cận tài chính và ổn định chính trị.

Xét trên cán cân toàn cầu, châu Phi đóng vai trò hấp thụ dư cung theo hướng dần dần, song quá trình này không đồng đều và dễ bị gián đoạn. Điều đó khiến một số thị trường địa phương vẫn có thể đối mặt với căng thẳng nguồn cung ngay cả khi thế giới đang dư thừa đường.

Khu vực Bắc Mỹ

Thị trường đường Bắc Mỹ vận hành trong một hệ thống quản lý chặt chẽ, trong đó cân đối thị trường chủ yếu được định hình bởi chính sách thương mại hơn là cơ chế thị trường. Sản xuất nội địa, nhập khẩu và giá trong nước phần lớn được điều tiết hành chính.

Nguồn cung toàn cầu dồi dào tạo áp lực lên môi trường giá, song tác động trực tiếp tới thị trường Bắc Mỹ là tương đối hạn chế. Khu vực này khá tách biệt khỏi các biến động ngắn hạn của thị trường thế giới, do đó không đóng vai trò lớn trong việc cân bằng cung – cầu toàn cầu.

Từ góc nhìn toàn cầu, Bắc Mỹ là khu vực tiêu thụ ổn định và dễ dự báo, hơn là một tác nhân chủ động trong cuộc chơi nguồn cung.

3. Xu hướng và dự báo năm 2026

Trong năm 2026, thị trường đường thế giới nhiều khả năng tiếp tục trong trạng thái dư cung, với sản lượng và tồn kho cao đảm bảo mức độ sẵn có vật chất rất tốt. Trong bối cảnh tiêu thụ chỉ tăng ở mức vừa phải, quá trình thu hẹp dư cung sẽ diễn ra từ từ và khó tạo ra sự thắt chặt đáng kể trong ngắn hạn.

Giá đường trong năm 2026 sẽ chủ yếu chịu tác động từ cạnh tranh thương mại và mức độ sẵn có của nguồn cung hiện tại, thay vì những thay đổi trong cán cân cung - cầu hàng năm. Mặt bằng giá nhìn chung duy trì ổn định, với các biến động chủ yếu xuất phát từ yếu tố thương mại và logistics ngắn hạn, hơn là rủi ro thiếu hụt mang tính cấu trúc.

Tác động của giá năng lượng lên nguồn cung đường trong năm 2026 được dự báo ở mức hạn chế. Với nguồn nguyên liệu dồi dào và tồn kho toàn cầu đã được tái tích lũy, biến động chi phí năng lượng khó có khả năng làm giảm nguồn cung thực tế hay đảo chiều xu hướng thị trường.

Theo đó, giá đường trong năm 2026 sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào mức độ cạnh tranh giữa các nhà xuất khẩu và thời điểm bán hàng, thay vì rủi ro thiếu hụt thực sự. Thị trường đặc biệt nhạy cảm với các thời điểm khối lượng lớn cùng lúc được đưa ra thị trường, có thể gây áp lực giảm giá ngắn hạn ngay cả khi cán cân cả niên vụ vẫn ổn định.

Ông Andrzej Liupak, Chuyên gia giao dịch hàng hóa quốc tế cao cấp - Foodcom S.A.

Ở phía cầu, chưa có tín hiệu nào cho thấy cấu trúc thị trường sẽ thay đổi đáng kể. Tiêu thụ tiếp tục tăng dần, chủ yếu tại các quốc gia đang phát triển, song tốc độ này chưa đủ để hấp thụ lượng dư cung toàn cầu trong ngắn hạn.