Nguồn: fundsforngos.org
Lithuania đã chính thức áp dụng thuế tiêu thụ đặc biệt đối với đồ uống có đường, có hiệu lực từ ngày 01/01/2026. Đây được xem là một bước đi quan trọng nhằm giảm các bệnh có thể phòng ngừa và tình trạng tử vong sớm liên quan đến việc tiêu thụ quá nhiều đường. Chính sách này đưa Lithuania gia nhập nhóm ngày càng đông các quốc gia sử dụng công cụ tài khóa để khuyến khích thói quen tiêu dùng lành mạnh hơn.
Thuế đường được thiết kế nhằm ứng phó với tình trạng thừa cân và béo phì đang gia tăng tại Lithuania, đặc biệt ở nhóm trẻ em – đối tượng có mức tiêu thụ đường cao hơn khuyến nghị. Đồ uống có đường gần như không mang lại giá trị dinh dưỡng, nhưng lại liên quan đến nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng như bệnh tim mạch, tiểu đường, đột quỵ, ung thư liên quan đến béo phì và sâu răng, qua đó tạo gánh nặng lớn cho hệ thống y tế. Các chất tạo ngọt không chứa đường cũng tiềm ẩn rủi ro lâu dài đối với sức khỏe, do đó việc áp thuế toàn diện kết hợp với điều chỉnh công thức sản phẩm được xem là cần thiết để cải thiện chế độ ăn của người dân.
Theo quy định mới, Lithuania áp dụng cơ chế thuế phân tầng đối với các loại đồ uống có bổ sung đường hoặc chất tạo ngọt. Các loại đồ uống chứa từ 2,5 đến 7,9 gram đường trên 100 ml, hoặc có sử dụng chất tạo ngọt, sẽ chịu mức thuế khoảng 8,1 USD cho mỗi 100 lít. Đồ uống chứa từ 8 gram đường trở lên trên 100 ml bị áp thuế khoảng 23,1 USD cho mỗi 100 lít. Đối với đồ uống dạng cô đặc, mức thuế tương đương 115,5 USD cho mỗi 100 lít sản phẩm ở dạng lỏng, hoặc khoảng 4,7 USD cho mỗi kilogram. Một số mặt hàng được miễn thuế, bao gồm sữa công thức cho trẻ sơ sinh, thực phẩm y tế và các sản phẩm sữa dạng uống.
Biện pháp này là một phần trong chiến lược tổng thể của Lithuania nhằm giảm gánh nặng bệnh tật liên quan đến rủi ro dinh dưỡng, vốn chiếm khoảng 25% tổng số ca tử vong của nước này vào năm 2019. Tỷ lệ tiêu thụ đồ uống có đường hằng ngày ở trẻ em trong độ tuổi đi học vẫn ở mức đáng lo ngại, với 11,3% học sinh từ lớp 5 đến lớp 9 cho biết uống đồ uống có đường mỗi ngày. Thị trường đồ uống có đường cũng đang mở rộng, với doanh số năm 2024 đạt khoảng 32,2 triệu USD, cho thấy sự cần thiết của các biện pháp can thiệp tài khóa có mục tiêu.
Cách tiếp cận của Lithuania dựa trên nền tảng thành công từ chính sách thuế đối với đồ uống có cồn trước đây, thể hiện cam kết lâu dài của nước này đối với các biện pháp y tế công cộng dựa trên bằng chứng khoa học. Các chuyên gia nhấn mạnh rằng việc triển khai, giám sát thực thi thuế, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp điều chỉnh công thức sản phẩm, sẽ đóng vai trò then chốt trong việc giảm thực chất lượng đường tiêu thụ và cải thiện sức khỏe cộng đồng.
Chính sách thuế đường hướng tới việc giúp người tiêu dùng dễ dàng lựa chọn các sản phẩm lành mạnh hơn, đồng thời tạo động lực cho nhà sản xuất phát triển các sản phẩm ít đường. Thông qua việc định hướng hành vi tiêu dùng và thúc đẩy chế độ ăn uống lành mạnh, Lithuania đang khẳng định vai trò tiên phong trong lĩnh vực y tế dự phòng tại khu vực châu Âu.