Nguồn: farmprogress.com

Giá phân bón toàn cầu đang có xu hướng tăng mạnh khi căng thẳng tại Iran làm gián đoạn một trung tâm sản xuất và vận chuyển phân bón quan trọng của thế giới. Theo các nguồn tin thị trường, giá urê đã tăng từ 60-80 USD/tấn trong tuần này sau khi eo biển Hormuz, tuyến vận tải chiến lược của khoảng một phần ba thương mại phân bón toàn cầu, bị gián đoạn, đúng vào thời điểm nông dân tại Bắc bán cầu chuẩn bị bước vào vụ gieo trồng mùa xuân.

Máy móc tại nhà máy sản xuất hydro tái tạo công suất 24 MW của Yara International ASA, đặt tại khu công nghiệp Herøya của công ty ở Porsgrunn, Na Uy. Ảnh: farmprogress.com

Khu vực Vịnh Ba Tư hiện là nơi tập trung nhiều nhà máy sản xuất phân bón lớn của thế giới, đồng thời là tuyến vận chuyển quan trọng đối với các loại dinh dưỡng cây trồng như nitơ, amoniac và phốt phát. Ngay cả trước khi xung đột bùng phát, giá phân bón đã ở mức cao; do đó, căng thẳng mới tại Trung Đông càng làm gia tăng rủi ro chi phí sản xuất nông nghiệp và lạm phát lương thực.

Thị trường phân bón đã bắt đầu chịu tác động rõ rệt. Qatar, một trong những nước xuất khẩu urê lớn của thế giới, buộc phải tạm dừng sản xuất khí tự nhiên hóa lỏng tại cơ sở xuất khẩu lớn nhất sau khi cơ sở này bị tấn công bằng máy bay không người lái từ Iran. Khí tự nhiên là nguyên liệu đầu vào quan trọng để sản xuất các loại phân bón gốc nitơ.

Theo Bloomberg Intelligence, Qatar chiếm khoảng 11% tổng xuất khẩu urê toàn cầu, trong khi gần 45% lượng urê xuất khẩu của thế giới đến từ các cơ sở sản xuất trong khu vực Vịnh Ba Tư. Việc gián đoạn vận chuyển qua eo biển Hormuz đã khiến giá urê dạng hạt tại Ai Cập tăng thêm khoảng 60 USD/tấn, đồng thời buộc nhiều nhà nhập khẩu tìm kiếm nguồn cung thay thế tại Bắc Phi và Đông Nam Á.

Tại thị trường Mỹ, giá urê giao tháng 3 tại cảng New Orleans đã tăng thêm từ 60-80 USD/tấn so với cuối tuần trước. Một số nhà giao dịch cảnh báo giá có thể còn tăng thêm hàng trăm USD/tấn trong những ngày tới nếu căng thẳng tiếp tục leo thang.

Nguồn cung urê vốn đã ở trạng thái thắt chặt trước khi xung đột Iran bùng phát, trong bối cảnh rủi ro địa chính trị gia tăng và một số cơ sở sản xuất nitơ tại Nga bị hư hại do các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái. Nga và Qatar hiện là hai nhà cung cấp urê lớn nhất cho thị trường Mỹ.

Dù Mỹ không nhập khẩu nhiều phân bón trực tiếp từ Iran, một lượng lớn sản phẩm phân bón từ các quốc gia Trung Đông vẫn phải đi qua eo biển Hormuz. Theo StoneX, ba trong số mười quốc gia xuất khẩu amoniac lớn nhất thế giới và khoảng 20% nhà cung cấp phốt phát hàng đầu phụ thuộc vào tuyến vận tải này để đưa sản phẩm ra thị trường quốc tế.

Các chuyên gia cũng cảnh báo rằng ngay cả khi hàng hóa vẫn có thể lưu thông qua eo biển Hormuz, chi phí bảo hiểm vận tải biển tăng cao có thể khiến hoạt động thương mại trở nên kém hiệu quả về kinh tế. Iran hiện kiểm soát khoảng 10-12% thương mại urê toàn cầu, trong khi tình trạng khẩn cấp tại Israel có thể làm gián đoạn nguồn cung khí đốt sang Ai Cập, từ đó ảnh hưởng đến sản xuất phân bón.

Trước diễn biến này, cổ phiếu của nhiều doanh nghiệp phân bón đã tăng mạnh. Cổ phiếu của Yara International, một trong những nhà sản xuất phân bón lớn nhất thế giới, đã tăng lên mức cao nhất trong ba năm. Công ty cho biết dù mức độ phụ thuộc trực tiếp vào khu vực Trung Đông không lớn, nhưng eo biển Hormuz vẫn là “nút thắt chiến lược” của thương mại phân bón toàn cầu.

Theo Yara International, các gián đoạn ở quy mô như hiện nay có thể tác động đến giá phân bón và giá lương thực toàn cầu, song hiện vẫn còn quá sớm để đánh giá đầy đủ mức độ và thời gian ảnh hưởng. Trong bối cảnh nhiều nông dân trên thế giới đã phải đối mặt với áp lực chi phí đầu vào tăng cao, những biến động mới trên thị trường phân bón có thể tiếp tục làm gia tăng gánh nặng đối với sản xuất nông nghiệp và an ninh lương thực toàn cầu.