Nguồn: https://nongnghiepmoitruong.vn

Trong bối cảnh sản lượng vải thiều tại Bắc Ninh sụt giảm đến 50% trong năm 2026, các nhà vườn đang tất bật để giữ quả trên cây, địa phương cũng khẩn trương chuẩn bị cho chặng “nước rút” của mùa vụ là thu hoạch và tiêu thụ. Theo ông Nguyễn Hồng Quang, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Bắc Ninh, vải chín sớm dự kiến bắt đầu thu hoạch từ ngày 25/5, vải chính vụ từ ngày 10/6.

Dù sản lượng giảm so với kế hoạch, thị trường bước đầu phát đi tín hiệu tích cực khi nhiều doanh nghiệp đã ký hợp đồng thu mua vải sớm với giá khoảng 40.000 đồng/kg ngay từ đầu vụ. Trong bối cảnh mất mùa, mức giá này được xem là điểm tựa quan trọng giúp người trồng vải bù đắp phần nào thiệt hại do sản lượng sụt giảm.

“Tuy nhiên, bài toán tiêu thụ vẫn còn không ít nỗi lo khi thời gian thu hoạch vải khá ngắn, chỉ tập trung trong khoảng một đến hai tháng khiến nhiều doanh nghiệp, đơn vị thu mua chưa mạnh dạn đầu tư kho lạnh, cơ sở bảo quản hay nhà đóng gói quy mô lớn. Mùa vụ dồn dập trong thời gian ngắn sẽ gây áp lực về nhân công, vận chuyển và tiêu thụ”, ông Quang bày tỏ.

Trước thực tế đó, tỉnh Bắc Ninh đang tăng cường kết nối doanh nghiệp, tổ chức các phương án tiêu thụ linh hoạt và nâng năng lực hậu cần cho chuỗi sản xuất vải thiều. Từ nay đến hết vụ thu hoạch, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh chỉ đạo các đơn vị chuyên môn cùng địa phương vùng vải triển khai đồng bộ giải pháp kỹ thuật nhằm giữ năng suất và nâng chất lượng quả.

Trọng tâm là hướng dẫn nông dân chăm sóc sau rụng sinh lý, bón phân cân đối, tưới tiêu hợp lý, đồng thời đẩy mạnh sản xuất theo các tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP và hữu cơ. Song song với đó là giám sát chặt chẽ việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, tổ chức lấy mẫu quả tại các vùng trồng xuất khẩu để phân tích dư lượng trước thu hoạch, bảo đảm đáp ứng yêu cầu an toàn thực phẩm của các thị trường nhập khẩu.

Công tác điều tra, dự tính, dự báo sâu bệnh cũng được siết chặt, đặc biệt với các đối tượng có nguy cơ cao như sâu đục quả, bệnh thán thư. Với địa phương, giữ được quả đến ngày thu hái đã khó nhưng giữ được chất lượng để quả vải đi xa, bán được giá cao mới là đích đến của một mùa vụ nhiều thử thách.

Đồng quan điểm với địa phương, bà Nguyễn Thị Thu Hương, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho rằng trong bối cảnh sản lượng vải thiều năm 2026 không đạt như kỳ vọng, ưu tiên lớn nhất lúc này là bảo vệ tối đa năng suất thực thu và nâng cao chất lượng quả. Điều quan trọng nhất từ nay đến cuối vụ là giữ được những chùm quả đang có trên cây, hạn chế thấp nhất tình trạng rụng quả, nứt quả và thiệt hại do sinh vật gây hại.

Theo bà Hương, quỹ thời gian của vụ mùa không còn nhiều, trong khi thời tiết tiếp tục diễn biến thất thường nên việc điều tiết nước tưới giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Nếu quản lý không tốt, mưa nắng xen kẽ rất dễ làm quả nứt vỏ, giảm giá trị thương phẩm. Cùng với đó, các địa phương cần triển khai đồng bộ biện pháp phòng trừ sâu bệnh, nhất là những đối tượng gây hại cuối vụ để giữ trọn sản lượng đến ngày thu hoạch.

Không dừng ở mục tiêu giữ năng suất, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu nâng chất lượng quả vải, tiếp tục củng cố uy tín của thương hiệu vải thiều Việt Nam trên thị trường quốc tế. Với những vùng sản xuất lớn như Bắc Ninh, đây không chỉ là câu chuyện của một mùa quả mà còn là bài toán giữ vững vị thế của cả ngành hàng.

Về dài hạn, bà Nguyễn Thị Thu Hương cho rằng vùng vải thiều cần tiếp tục minh bạch chuỗi cung ứng, nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc và xây dựng kế hoạch rải vụ bài bản hơn. Hiện tỷ lệ vải sớm chưa có nhiều thay đổi, vì vậy cần nghiên cứu điều chỉnh cơ cấu giữa vải sớm, chính vụ và muộn hơn nhằm kéo dài thời gian cung ứng, giảm áp lực tiêu thụ dồn dập trong thời gian ngắn.

“Để làm được điều đó, ngoài giải pháp kỹ thuật canh tác, công tác giống cần được quan tâm nhiều hơn. Những giống vải có thời gian chín khác nhau, chất lượng tốt, khả năng bảo quản khá sẽ giúp kéo dài mùa vụ, mở rộng thị trường tiêu thụ và gia tăng giá trị thương mại. Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật sẵn sàng phối hợp với các viện nghiên cứu và địa phương xây dựng chương trình phát triển giống phục vụ mục tiêu này”, bà Hương lưu ý.

Lo lắng cho tương lai cây vải

Ông Nguyễn Đức Hưng, Giám đốc Công ty cổ phần Xuất nhập khẩu Thực phẩm Toàn Cầu bày tỏ lo ngại về tác động ngày càng rõ của biến đổi khí hậu đối với tương lai cây vải thiều. Theo ông, những năm nền nhiệt cao, thiếu rét đúng thời điểm phân hóa mầm hoa thường khiến vải thiều mất mùa, trong khi một số giống vải khác lại thích nghi tốt hơn. Nếu xu hướng thời tiết này kéo dài, diện tích vải thiều truyền thống có thể tiếp tục bị thu hẹp trong tương lai.

Dù vậy, theo ông Hưng, vải thiều vẫn là giống có giá trị rất cao đối với ngành chế biến. Với cùi dày, độ ngọt tốt, hương vị nổi trội và hình thức đẹp, đây là loại quả phù hợp để cấp đông, sấy khô hoặc chế biến sâu. So với nhiều giống vải khác, vải thiều thường cho chất lượng sản phẩm chế biến vượt trội hơn.

Từ thực tế vận hành, doanh nghiệp này đề xuất đẩy mạnh nghiên cứu giống mới, nhất là giống vải không hạt, giống chín sớm hoặc có khả năng bảo quản tốt hơn. Đây được xem là hướng đi quan trọng để nâng giá trị sản phẩm, giảm áp lực lao động thủ công trong chế biến và tăng sức cạnh tranh lâu dài cho toàn ngành hàng.