Nguồn: cac-camcashew.org

CAC đã tích cực mở rộng kinh nghiệm và quan hệ hợp tác quốc tế thông qua các chuyến khảo sát tại các vùng sản xuất điều lớn. Năm 2023, hiệp hội đã cử đại diện tới khu vực Tây Phi để nghiên cứu chuỗi giá trị điều, từ sản xuất, chế biến, thương mại đến phát triển công nghiệp.

Ảnh: cac-camcashew.org

Sau chuyến khảo sát, CAC đã thiết lập quan hệ hợp tác với các quốc gia sản xuất điều thô lớn như Ghana, Nigeria và Bờ Biển Ngà, đồng thời tiếp tục trao đổi kinh nghiệm với các bên liên quan trong ngành điều toàn cầu.

Trong thời gian tới, CAC dự kiến cử đại diện sang Tanzania (Đông Phi) để tìm hiểu về ngành điều nước này, bao gồm hoạt động sản xuất và chế biến. Tanzania hiện được đánh giá là một trong những quốc gia cung cấp nhân điều chất lượng cao trên thế giới, trong đó có dòng sản phẩm cao cấp W180.

Campuchia nổi lên là quốc gia sản xuất điều thô lớn

Campuchia đang nhanh chóng củng cố vị thế trong ngành điều toàn cầu. Trong 8 tháng đầu năm 2026, sản lượng điều thô của nước này đạt khoảng 1,08 triệu tấn, với giá trị ước tính 1,8 tỷ USD, tăng khoảng 29% so với cùng kỳ năm trước.

Tuy nhiên, dù sở hữu nguồn nguyên liệu lớn, Campuchia hiện chỉ chế biến trong nước khoảng 2% sản lượng điều thô, cho thấy dư địa lớn để phát triển công nghiệp chế biến.

Theo CAC, vấn đề trọng tâm không chỉ là xây dựng thêm nhà máy chế biến mà là phát triển một chuỗi giá trị bền vững, trong đó bảo đảm lợi ích hài hòa giữa nông dân, doanh nghiệp chế biến, nhà đầu tư và nền kinh tế.

Kinh nghiệm từ Bờ Biển Ngà trong phát triển chế biến điều

Bờ Biển Ngà được xem là một bài học quan trọng đối với Campuchia trong quá trình mở rộng chế biến điều nội địa.

Một nghiên cứu gần đây cho thấy năm 2024, Bờ Biển Ngà có 23 nhà máy chế biến điều đang hoạt động, trong đó 8 nhà máy có đủ năng lực tài chính và kỹ thuật để vận hành hiệu quả. Sáu trong số 8 nhà máy này thuộc sở hữu của các nhà đầu tư quốc tế, chiếm gần 80% sản lượng chế biến, với công suất khai thác khoảng 86%.

Hiện Bờ Biển Ngà có hơn 37 nhà máy chế biến điều, trong đó Chính phủ nước này cho biết có 24 nhà máy do doanh nghiệp trong nước nắm quyền sở hữu chính.

Ngành chế biến điều của Bờ Biển Ngà tạo ra gần 20.000 việc làm trực tiếp, trong đó phụ nữ chiếm khoảng 2/3 số lao động.

Tuy nhiên, kinh nghiệm từ các doanh nghiệp nội địa cho thấy việc sở hữu nhà máy chưa đồng nghĩa với hiệu quả vận hành. Trong số 15 nhà máy còn lại được khảo sát, có 13 nhà máy thuộc sở hữu trong nước nhưng công suất sử dụng trung bình chỉ đạt khoảng 32%.

Điều này cho thấy năng lực cạnh tranh của ngành chế biến không chỉ phụ thuộc vào nguồn vốn sở hữu mà còn liên quan đến khả năng tiếp cận: vốn lưu động theo mùa vụ; mạng lưới thu mua điều thô ổn định; nguồn nguyên liệu có chất lượng đồng đều; hệ thống kho bãi; công nghệ chế biến và năng lực kỹ thuật; hệ thống quản trị sản xuất hiệu quả; thị trường tiêu thụ nhân điều ổn định.

Tanzania đạt sản lượng điều kỷ lục, thúc đẩy chế biến nội địa

Tanzania ghi nhận vụ thu hoạch điều kỷ lục trong niên vụ 2025/26, đạt 617.683 tấn điều thô, tăng gần 17% so với mức 528.263 tấn của vụ trước, qua đó củng cố vị thế là một trong những nhà cung cấp điều lớn trên thế giới.

Sản lượng này thấp hơn mục tiêu 700.000 tấn của Chính phủ Tanzania, nhưng đã thúc đẩy quốc gia này đẩy mạnh phát triển chế biến trong nước. Năm 2025, các nhà máy Tanzania đã chế biến khoảng 20.000 tấn điều thô, tăng 67% so với năm trước, chiếm khoảng 52% tổng sản lượng điều chế biến của khu vực Đông Phi.

Kiểm soát nguồn cung điều thô là yếu tố then chốt

Đối với Campuchia, một trong những bài học quan trọng nhất là vai trò chiến lược của việc bảo đảm nguồn cung điều thô cho các nhà máy chế biến.

Tại Bờ Biển Ngà, Chính phủ từng tạm dừng xuất khẩu điều thô vào tháng 5/2024 trong bối cảnh các doanh nghiệp chế biến trong nước vẫn cần khoảng 74.000 tấn nguyên liệu. Trong vụ 2025, các nhà chế biến cũng được ưu tiên thu mua điều thô trong giai đoạn từ ngày 24/1 đến 15/3 trước khi các doanh nghiệp xuất khẩu nguyên liệu tham gia thị trường.

Những chính sách này cho thấy vai trò của Chính phủ trong việc cân bằng lợi ích giữa nông dân, doanh nghiệp chế biến và nhà xuất khẩu, đồng thời khuyến khích gia tăng giá trị trong nước.

Đối với Campuchia, thách thức là xây dựng cơ chế phát triển chế biến nội địa nhưng vẫn bảo đảm nông dân nhận được mức giá cạnh tranh cho sản phẩm.

Thu hút đầu tư quốc tế song song với phát triển doanh nghiệp nội địa

Các nhà đầu tư quốc tế có thể mang lại nhiều lợi thế cho ngành chế biến điều đang phát triển, bao gồm nguồn vốn, công nghệ, hệ thống quản lý, kinh nghiệm kỹ thuật và khả năng tiếp cận thị trường quốc tế.

Trong khi đó, sự tham gia mạnh mẽ của doanh nghiệp trong nước giúp Campuchia giữ lại nhiều hơn giá trị gia tăng thông qua quyền sở hữu, lợi nhuận, năng lực kiểm soát chiến lược và phát triển công nghiệp nội địa.

Hai nguồn lực này không nhất thiết cạnh tranh với nhau mà có thể bổ trợ lẫn nhau, tạo môi trường để doanh nghiệp quốc tế, doanh nghiệp Campuchia và người nông dân cùng tham gia xây dựng ngành điều cạnh tranh.

Kinh nghiệm từ các nước sản xuất điều cho thấy, xây dựng nhà máy chỉ là một phần của quá trình phát triển. Quan trọng hơn là khả năng tiếp cận nguồn điều thô ổn định, chất lượng và có chi phí cạnh tranh để duy trì hoạt động sản xuất hiệu quả.

Ghana cho thấy dư địa lớn của ngành chế biến điều

Ghana là một ví dụ khác về tiềm năng phát triển chế biến điều. Quốc gia này sản xuất khoảng 262.000 tấn điều thô/năm, nhưng chỉ chế biến trong nước chưa đến 6% sản lượng.

Điều này cho thấy sản lượng lớn chưa đồng nghĩa với khả năng tạo ra giá trị gia tăng cao nếu thiếu năng lực chế biến và xây dựng thương hiệu.

Tại châu Phi, nhiều quốc gia sản xuất điều lớn như Bờ Biển Ngà, Benin, Tanzania, Guinea-Bissau, Mozambique và Ghana đang đẩy mạnh đầu tư vào chế biến nội địa, phát triển sản phẩm giá trị gia tăng và xây dựng thương hiệu nhằm tăng thu nhập xuất khẩu, tạo việc làm và phát triển công nghiệp chế biến.

Campuchia hiện cũng đứng trước cơ hội tương tự.

Cân bằng lợi ích giữa nông dân và doanh nghiệp chế biến

Theo CAC, phát triển ngành chế biến điều Campuchia cần duy trì sự cân bằng giữa người trồng điều và doanh nghiệp chế biến.

Nông dân cần được bảo đảm mức giá điều thô hợp lý và cạnh tranh, trong khi doanh nghiệp chế biến cần nguồn nguyên liệu đủ lớn, chất lượng ổn định với chi phí phù hợp để vận hành hiệu quả và cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Do đó, mục tiêu phát triển chế biến không nên gây bất lợi cho người sản xuất mà cần hướng tới xây dựng thị trường cạnh tranh, nơi nông dân có nhiều lựa chọn đầu ra và doanh nghiệp có nguồn nguyên liệu ổn định.

Nếu bảo đảm được lợi ích cho người trồng điều, Campuchia có thể thu hút cả nhà đầu tư trong nước và quốc tế để phát triển ngành chế biến điều có năng lực cạnh tranh toàn cầu.

Các chuyến khảo sát quốc tế và hoạt động hợp tác của CAC với các quốc gia sản xuất điều lớn là một phần trong nỗ lực tìm kiếm mô hình phù hợp nhằm phát triển ngành điều Campuchia.

Trong giai đoạn tới, sự phát triển của ngành điều Campuchia sẽ không chỉ được đánh giá qua sản lượng điều thô sản xuất, mà còn phụ thuộc vào khả năng giữ lại giá trị thông qua chế biến, sản xuất sản phẩm giá trị gia tăng, xây dựng thương hiệu và mở rộng xuất khẩu.