Nguồn: gxredfe.com

Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm tới các loại đồ uống có lợi cho sức khỏe, vai trò của ngành Chè trên thị trường ngày càng được củng cố. Bài viết này tập trung phân tích các nhóm Chè chủ yếu, quy trình sản xuất cũng như những xu hướng chính của thị trường Chè hiện nay.

I. Phân loại Chè

Chè có rất nhiều cách phân loại khác nhau, tùy theo tiêu chí. Dưới đây là cách phân loại phổ biến dựa trên quy trình chế biến và nguồn gốc:

1. Phân loại theo quy trình chế biến

Chè xanh là loại Chè không lên men, giữ được màu sắc tự nhiên và hương thơm nguyên bản của lá Chè. Quy trình sản xuất gồm các công đoạn như diệt men, vò và sấy khô. Một số loại Chè xanh nổi tiếng có thể kể đến như Long Tỉnh Tây Hồ hay Bích Loa Xuân.

Chè đen là Chè lên men hoàn toàn. Trong quá trình chế biến, lá Chè trải qua các bước làm héo, vò, lên men và sấy khô, tạo nên hương vị đậm và mùi thơm rõ nét. Các loại Chè đen phổ biến gồm Chè Kỳ Môn và Chè Assam.

Chè ô long là Chè bán lên men, nằm giữa Chè xanh và Chè đen. Quy trình chế biến phức tạp, tạo ra hương hoa quả đặc trưng và vị ngọt hậu. Những đại diện tiêu biểu là Thiết Quan Âm và Chè nham Vũ Di.

Chè trắng là loại Chè lên men nhẹ, quy trình sản xuất tương đối đơn giản, chủ yếu sử dụng búp non và lá non. Chè thường chỉ được phơi khô tự nhiên, không qua vò hay diệt men. Các loại nổi tiếng gồm Bạch Hào Ngân Châm và Bạch Mẫu Đơn.

Chè Phổ Nhĩ là Chè hậu lên men, có quy trình ủ và bảo quản đặc biệt. Hương vị và mùi thơm của Chè tiếp tục biến đổi theo thời gian. Chè Phổ Nhĩ gồm hai loại chính là Phổ Nhĩ sống và Phổ Nhĩ chín.

2. Phân loại theo vùng trồng

Chè Trung Quốc rất đa dạng, gắn liền với lịch sử và văn hóa lâu đời, bao gồm nhiều dòng Chè đặc trưng của các vùng và cộng đồng dân tộc khác nhau.

Chè Ấn Độ nổi tiếng với các vùng trồng như Assam và Darjeeling, mang hương vị đậm và đặc trưng riêng.

Chè Sri Lanka (Chè Ceylon) được ưa chuộng nhờ hương thơm cao và chất lượng ổn định.

Chè Nhật Bản, chủ yếu là Chè xanh như matcha và sencha, nổi bật với kỹ thuật chế biến tinh xảo và hương vị thanh khiết.

II. Quy trình sản xuất Chè

Quá trình sản xuất Chè thường bao gồm các bước chính sau:

Trước hết là quản lý vườn Chè. Cây Chè cần điều kiện khí hậu, đất đai và dinh dưỡng phù hợp. Việc chăm sóc khoa học giúp cây sinh trưởng tốt và nâng cao chất lượng lá Chè.

Tiếp theo là khâu hái Chè. Thời điểm hái có ảnh hưởng lớn đến chất lượng. Chè thường được hái vào buổi sáng sớm, ưu tiên búp non và lá non, phổ biến là một búp một lá hoặc một búp hai lá.

Diệt men là công đoạn quan trọng, đặc biệt đối với Chè xanh, nhằm ngăn quá trình oxy hóa, giữ màu xanh và hương thơm tự nhiên. Phương pháp thường dùng là hấp hoặc sao.

Vò Chè giúp làm vỡ tế bào lá, giải phóng dịch Chè và tăng cường hương vị. Kỹ thuật vò ảnh hưởng lớn đến chất lượng thành phẩm.

Lên men là bước then chốt đối với Chè đen và Chè ô long. Điều kiện nhiệt độ và độ ẩm phù hợp sẽ tạo nên hương vị đặc trưng cho từng loại Chè.

Sấy khô là công đoạn cuối cùng nhằm loại bỏ độ ẩm, giúp Chè bảo quản được lâu. Chè có thể được phơi nắng hoặc sấy bằng nhiệt.

Sau cùng, Chè được kiểm tra chất lượng, đảm bảo an toàn thực phẩm trước khi đóng gói và đưa ra thị trường.

III. Diễn biến thị trường Chè

Trong những năm gần đây, thị trường Chè tăng trưởng mạnh nhờ ý thức chăm sóc sức khỏe và nâng cao chất lượng sống của người tiêu dùng.

Quy mô thị trường Chè toàn cầu được dự báo tiếp tục mở rộng, với các thị trường tiêu thụ lớn như Trung Quốc, Ấn Độ và Việt Nam.

Về xu hướng tiêu dùng, ngày càng nhiều người lựa chọn các loại Chè có lợi cho sức khỏe như Chè thảo mộc, Chè hữu cơ. Bên cạnh đó, nhóm người tiêu dùng trẻ có xu hướng ưa chuộng các sản phẩm Chè pha sẵn, Chè sữa và Chè trái cây.

Ngành Chè cũng đối mặt với không ít thách thức như thu hẹp diện tích trồng, thiếu lao động do quá trình đô thị hóa. Tuy nhiên, sự phát triển của thương mại điện tử mở ra cơ hội mới, giúp người tiêu dùng dễ dàng tiếp cận các sản phẩm Chè chất lượng cao.

Song song với đó, văn hóa Chè ngày càng được quảng bá rộng rãi thông qua các hoạt động trải nghiệm, lớp học Chè đạo và các sự kiện văn hóa, đặc biệt tại những quốc gia có truyền thống uống Chè lâu đời.

IV. Chè và văn hóa thưởng Chè

Chè không chỉ là đồ uống mà còn là một nét văn hóa đặc trưng ở nhiều quốc gia.

Tại Trung Quốc, uống Chè gắn liền với giao tiếp xã hội và lễ nghi. Mỗi loại Chè có cách pha và thưởng thức riêng, thể hiện sự tinh tế trong văn hóa Chè.

Ở Anh, văn hóa Chè chiều đã trở thành biểu tượng. Việc thưởng Chè cùng bánh ngọt tạo nên không gian thanh lịch và trang nhã.

Tại Nhật Bản, Chè đạo đề cao sự giản dị, hài hòa và tôn trọng lẫn nhau. Nghi thức Chè đạo, đặc biệt với matcha, phản ánh chiều sâu văn hóa và triết lý sống.

V. Kết luận

Sự đa dạng về chủng loại và sự tinh tế trong quy trình chế biến giúp Chè không chỉ mang lại những trải nghiệm hương vị khác nhau mà còn chứa đựng giá trị văn hóa sâu sắc. Trong bối cảnh thị trường tiếp tục mở rộng và nhu cầu ngày càng đa dạng, triển vọng phát triển của ngành Chè được đánh giá là tích cực.

Dù là thưởng Chè, sản xuất Chè hay tham gia các hoạt động văn hóa liên quan, Chè vẫn giữ vai trò quan trọng trong đời sống tinh thần của con người. Mỗi tách Chè đều có thể mang lại cảm giác thư thái và sự gắn kết, trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống thường ngày.