Nguồn: asahi.com

Ashikubo, thuộc quận Aoi của Shizuoka, Nhật Bản, thường được xem là cái nôi của chè Shizuoka. Theo truyền thuyết địa phương, vào thế kỷ XIII, một vị thiền sư đã mang hạt chè từ Trung Quốc về gieo trồng tại đây.

Mùa hè năm ngoái, một cặp vợ chồng người Hoa Kỳ sở hữu quán cà phê đã đến tham quan các đồn điền chè nằm giữa những dãy núi xanh ngút ngàn. Người dẫn đoàn là ông Tetsuya Matsunaga, 52 tuổi, Giám đốc Hợp tác xã nông nghiệp Ashikubo Teaworks, nơi quy tụ khoảng 50 hộ nông dân trồng chè trong khu vực.

“Họ đến đây vì matcha,” ông Matsunaga nói. “Khách hàng nước ngoài sẵn sàng trả mức giá khá cao.”

Theo ông, khoảng ba năm trở lại đây, người mua nước ngoài bắt đầu tìm đến Ashikubo để thu mua lá chè. Riêng năm 2025, số lượng khách tăng vọt, đến từ Hoa Kỳ, Colombia, Việt Nam, Malaysia, Hà Lan và Đức.

Ngày 29/12, du khách tấp nập tại một quán cà phê chuyên bán matcha cao cấp do Matcha Tokyo Co. vận hành, nằm ở quận Shibuya (Tokyo). Một số khách đứng ở phía trước quầy cho biết họ đến từ New Zealand. Ảnh: asahi.com

Khác với sencha – loại trà xanh phổ biến hằng ngày của Nhật – hay bancha, thường được pha bằng nước nóng để uống, matcha được sản xuất bằng cách nghiền mịn lá chè trồng dưới điều kiện che bóng, rồi đánh trực tiếp với nước. Bột matcha còn được sử dụng rộng rãi trong các sản phẩm như matcha latte.

Được thúc đẩy bởi xu hướng sống lành mạnh và sự quan tâm ngày càng lớn đối với ẩm thực Nhật Bản, matcha bắt đầu phổ biến mạnh ở thị trường quốc tế từ giữa những năm 2010, tạo nền tảng cho làn sóng bùng nổ chưa từng có hiện nay.

Theo dự báo của Công ty nghiên cứu thị trường Global Information, quy mô thị trường matcha sẽ tăng trưởng trung bình 7,9%/năm từ 2024 và đạt 7,43 tỷ USD (khoảng 1.100 tỷ yên) vào năm 2030.

Ngành chè Nhật Bản nói chung cũng đang hưởng lợi từ làn sóng này. Số liệu của Bộ Tài chính Nhật Bản cho thấy, trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 10/2025, xuất khẩu chè xanh (bao gồm matcha) đạt 10.084 tấn, tăng 44,1% so với cùng kỳ năm trước. Đây là lần đầu tiên kể từ năm 1954, xuất khẩu chè vượt mốc 10.000 tấn/năm.

Giá trị xuất khẩu đạt 53,9 tỷ yên, vượt xa kỷ lục cũ 36,4 tỷ yên ghi nhận năm 2024.

Do matcha có giá bán cao hơn nhiều so với sencha hay bancha, sản xuất trong nước đang dịch chuyển mạnh sang phân khúc chè bột. Năm 2025, Bộ Nông nghiệp, Lâm nghiệp và Thủy sản Nhật Bản công bố chính sách thúc đẩy xu hướng này, được gọi là “chuyển dịch sang matcha”.

Tuy nhiên, người tiêu dùng trong nước bắt đầu cảm nhận rõ sức ép. Giá chè leo thang mạnh, được giới trong ngành mô tả là “chưa từng có tiền lệ”.

Giá bancha vượt cả gyokuro cao cấp

“Giá đã lên đến mức mà cả người tiêu dùng lẫn người sản xuất đều không mong muốn,” đại diện Liên hiệp Hợp tác xã Nông nghiệp tỉnh Kagoshima cho biết.

Khu vực xung quanh quán cà phê Matcha Tokyo Co. nhộn nhịp với khách du lịch quốc tế và các khách hàng khác vào ngày 29 tháng 12 tại quận Shibuya, Tokyo. Ảnh: asahi.com

Trong tháng 10 và 11/2025, giá “shuto-bancha” – loại bancha thu hoạch vào giai đoạn thu – đông – tại Kagoshima đạt trung bình 2.431 yên/kg, cao gấp gần 6 lần so với cùng kỳ năm trước. Có thời điểm giá lên sát 3.000 yên/kg, vượt cả mức giá năm 2024 của gyokuro, một trong những loại chè xanh cao cấp nhất Nhật Bản.

Tại Shizuoka, giá shuto-bancha cũng tăng gấp 4–5 lần so với trước, theo Liên hiệp Hợp tác xã Nông nghiệp tỉnh này.

Thông thường, chè Nhật Bản được thu hoạch theo từng lứa. Lứa xuân – ichibancha hay shincha – có giá cao nhất, sau đó là các lứa hè. Giá chè thường giảm dần về cuối vụ, và bancha thu hoạch muộn chủ yếu được dùng làm nguyên liệu cho đồ uống đóng chai.

Năm 2025, trật tự này đã bị đảo ngược. Các lứa thu hoạch muộn lại trở nên đắt đỏ hơn, chủ yếu do nhu cầu chuyển sang sản xuất matcha trong nước.

Tháng 10/2025, Hợp tác xã Ashikubo Teaworks đã chuyển một trong hai dây chuyền sản xuất sencha sang chế biến tencha – loại lá chè che bóng, được hấp và sấy khô nhưng không vò, dùng làm nguyên liệu xay matcha. Ông Matsunaga quyết định đầu tư khoảng 200 triệu yên cho thiết bị và máy móc chuyên dụng, và kết quả vượt xa kỳ vọng.

Nếu như năm 2024, sencha chỉ bán được khoảng 300 yên/kg, thì năm 2025, tencha được bán với giá xấp xỉ 3.800 yên/kg, cao hơn hơn 10 lần.

“Trước đây, nông dân trồng chè thường chỉ kiếm được khoảng 100 yên mỗi giờ và phải làm thêm nghề phụ,” ông Matsunaga chia sẻ. “Giờ thì ai cũng phấn khởi.”

Chuyển dịch sang matcha trở thành ưu tiên hàng đầu

Không chỉ Ashikubo, toàn tỉnh Shizuoka ghi nhận số cơ sở chế biến tencha tăng từ 23 năm 2023 lên hơn 30 vào năm 2025. Tại Kagoshima, con số này tăng từ 13 lên 21.

Bộ Nông nghiệp Nhật Bản ước tính, tỷ trọng tencha trong tổng sản lượng chè thô (aracha) đã tăng từ 7,3% năm 2024 lên khoảng 10% năm 2025.

Chính phủ Nhật Bản đang đẩy nhanh quá trình này thông qua các gói hỗ trợ, trong đó trợ cấp có thể chi trả khoảng một nửa chi phí đầu tư, cùng với hỗ trợ bổ sung từ chính quyền địa phương. Trong định hướng chính sách phát triển ngành chè và văn hóa chè sửa đổi tháng 4/2025, Bộ Nông nghiệp đã nêu rõ mục tiêu “thúc đẩy chuyển đổi sang sản xuất tencha”.

Một quan chức tham gia chương trình cho biết, chuyển dịch sang matcha là “ưu tiên số một”.

Tuy nhiên, bức tranh tổng thể của ngành vẫn là thu hẹp. Diện tích trồng chè tại Shizuoka đã giảm gần 10% chỉ trong một năm, trong bối cảnh lực lượng lao động già hóa, địa hình dốc khó cơ giới hóa và thiếu hụt nhân công. Sản lượng chè toàn quốc giảm từ 84.000 tấn năm 2014 xuống còn 74.000 tấn năm 2024.

Trong khi đó, sản lượng tencha lại tăng mạnh, từ 1.969 tấn năm 2014 lên 5.336 tấn năm 2024, và nhiều khả năng tiếp tục tăng trong năm 2025. Việc ưu tiên tencha khiến sencha và các dòng chè khác ngày càng khan hiếm.

Năm 2025, Shizuoka còn chịu tác động của vụ mùa kém do thời tiết lạnh kéo dài từ đầu tháng 4 đến đầu tháng 5, làm sản lượng lứa xuân giảm 19% so với năm trước. Tất cả những yếu tố này đã góp phần đẩy cảm giác thiếu hụt trong toàn ngành lên cao, kích hoạt làn sóng mua gom bancha cuối vụ và làm giá tăng vọt.

Làn sóng tăng giá lan sang thị trường tiêu dùng

Giá nguyên liệu tăng đã nhanh chóng lan sang thị trường đồ uống. Tháng 12/2025, nhiều hãng đồ uống lớn thông báo sẽ tăng giá sản phẩm trà đóng chai từ mùa xuân.

Một "Góc Matcha" trong khu vực bán trà của một cửa hàng bách hóa ở London bày bán các bộ sản phẩm bao gồm cả "chasen" (dụng cụ đánh trà) vào ngày 07/9/2025. Ảnh: asahi.com

Ito En cho biết giá bán lẻ đề xuất của chai Oi Ocha 600 ml sẽ tăng từ 200 lên 220 yên (chưa thuế) từ tháng 3. Coca-Cola Bottlers Japan cũng nâng giá trà Ayataka 650 ml lên mức tương tự.

“Nguyên liệu chè đang thiếu hụt trên diện rộng,” đại diện Ito En nói. “Ổn định giá chè là thách thức trước mắt.”

Áp lực giá cũng buộc các doanh nghiệp điều chỉnh danh mục sản phẩm. Otsuka Seicha, một nhà sản xuất chè tại Shizuoka, đã ngừng sản xuất các dòng sử dụng nguyên liệu từ lứa thu hoạch thứ hai trở đi và dự kiến tạm dừng bán một số sản phẩm shincha từ tháng 4.

Lý do được đưa ra rất đơn giản: giá thị trường tăng quá mạnh, khiến doanh nghiệp không còn duy trì được sự cân bằng giữa chất lượng và giá bán.

“Chúng tôi đang phải dò dẫm trong bóng tối,” một lãnh đạo của công ty thừa nhận.