Nguồn: danviet.vn

Cơn sốt giá phân bón toàn cầu, chịu tác động từ những biến động địa chính trị phức tạp tại khu vực Trung Đông, đang tạo áp lực trực tiếp vào thị trường Việt Nam. Mặc dù vậy, đà tăng trưởng của những đơn vị đầu ngành như Phân bón Dầu khí Cà Mau (DCM) hay Phân bón và Hoá chất Dầu khí (DPM), Phân bón Bình Điền (BFC)… không chỉ phụ thuộc vào giá bán ra mà còn đang bị thử thách bởi những biến số về nguồn năng lượng và nguyên liệu liên quan.

Áp lực từ chi phí đầu vào

Trong cơ cấu giá thành sản xuất urea, khí thiên nhiên chiếm tỷ trọng áp đảo, dao động ở mức 50-60%. Đây từng là lợi thế cạnh tranh tuyệt đối khi các nhà máy trong nước được tiếp cận nguồn khí nội địa dồi dào. Thế nhưng, thực trạng hiện nay đã thay đổi khi các mỏ khí truyền thống như cụm PM3-CAA hay bể Cửu Long đang đối mặt với tình trạng suy giảm sản lượng tự nhiên một cách trầm trọng.

Để bù đắp lượng khí thiếu hụt, ngành công nghiệp phân bón đang phải chuyển hướng sang sử dụng khí phối trộn và nguồn khí nhập khẩu. Việc phụ thuộc vào nguồn nhiên liệu này khiến giá thành sản xuất không còn duy trì được sự ổn định như trước. Theo ghi nhận thực tế, giá khí nguyên liệu hiện đã tăng 30-40% so với thời điểm trước khi căng thẳng tại Trung Đông leo thang, trực tiếp triệt tiêu "lợi thế giá vốn rẻ" và bào mòn biên lợi nhuận gộp của các nhà sản xuất phân đạm.

Nhà máy Đạm Phú Mỹ vận hành tối đa công suất, đảm bảo nguồn cung phân bón. Ảnh: danviet.vn

Không dừng lại ở nhóm đạm, các doanh nghiệp sản xuất NPK cũng đang rơi vào tình thế tiến thoái lưỡng nan. Ông Phạm Ngọc Tuấn, Giám đốc Bình Điền Mekong, cho biết giá urea nhập về hiện đã tăng 60-70% so với tháng 2, khi chưa xảy ra chiến tranh Mỹ, Israel – Iran. Bao bì cũng tăng 10-20%, tùy theo chất liệu có hàm lượng nhựa PP nhiều hay ít, càng nhiều thì giá càng tăng. Từ đó, giá thành sản xuất phân NPK đã tăng lên 30-40%. Trong khi nông sản đang ở giá thấp, thậm chí xuống giá, nên tăng giá bán phân nông dân sẽ bỏ ruộng…

Nghĩa vụ với thị trường trong nước

Một thực tế mà thị trường cần lưu tâm là trong mọi kịch bản điều hành, an ninh năng lượng luôn được ưu tiên cao hơn an ninh phân bón. Bài học từ sự kiện tháng 5/2023 vẫn còn nguyên giá trị, khi Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) từng đề nghị các nhà máy đạm tạm dừng hoạt động để nhường khí cho phát điện trong cao điểm mùa khô. Việc đứt gãy nguồn cung nhiên liệu đầu vào cho các nhà máy điện khí hiện nay làm dấy lên lo ngại về việc gián đoạn sản xuất phân bón có thể lặp lại.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp ngành phân bón còn nghĩa vụ đảm bảo an ninh lương thực quốc gia. Hiện nay, sản lượng xuất khẩu của DCM chiếm tới 30% doanh thu, trong khi DPM chiếm khoảng 11%. Khi nguồn cung thế giới thiếu hụt, giá tăng phi mã, các doanh nghiệp thường phải cân nhắc ưu tiên phục vụ nhu cầu nội địa thay vì đẩy mạnh xuất khẩu. Việc này dẫn đến một nghịch lý: giá thế giới tăng cao nhưng doanh nghiệp không thể tận dụng hết cơ hội để ghi nhận doanh thu và lợi nhuận tương ứng.

Phân Bón Cà Mau duy trì sản xuất ổn định đảm bảo nguồn cung trước biến động thị trường. Ảnh: danviet.vn

Sự biến động của thị trường còn kéo theo những hệ lụy về logistics và đầu cơ. Trong khi các nhà sản xuất urea trong nước phải ưu tiên cho hệ thống đại lý truyền thống, các doanh nghiệp sản xuất NPK phụ thuộc nguồn urea nhập khẩu lại đang phải gánh chịu mức giá thế giới tăng cao do tắc nghẽn vận tải và tâm lý tích trữ. Điều này tạo ra một sự lệch pha đáng kể giữa giá thành sản xuất và khả năng hấp thụ của thị trường nông nghiệp nội địa.

Giải bài toán trước thềm vụ mùa mới

Trước những diễn biến phức tạp, các doanh nghiệp đang buộc phải thay đổi chiến lược kinh doanh để thích nghi. Đại diện Phân bón Cà Mau, bà Nguyễn Thị Hiền, Phó Tổng Giám đốc PVCFC, khẳng định đơn vị đang chủ động duy trì sản xuất an toàn và ổn định. Đối với các dòng sản phẩm không tự sản xuất được như DAP hay Kali, doanh nghiệp đã có kế hoạch chuẩn bị nguồn hàng nhập khẩu từ sớm để đảm bảo không đứt gãy nguồn cung cho vụ Đông Xuân và Hè Thu 2026.

Việc chuyển dịch từ thuần sản xuất sang kết hợp nhập khẩu và phân phối được xem là giải pháp then chốt để các doanh nghiệp bảo vệ thị phần. Điều này giúp giảm bớt rủi ro khi các nhà máy phải đối mặt với việc điều tiết khí đốt cho ngành điện hoặc khi chi phí nguyên liệu đầu vào tăng quá cao. Tuy nhiên, áp lực giữ giá bán để hỗ trợ nông dân trong bối cảnh giá lúa thấp vẫn là một thách thức lớn đối với bài toán cân đối lợi nhuận.

Thị trường phân bón đang đứng trước những thách thức lớn. Sự khởi sắc về giá bán ở thị trường quốc tế chỉ là bề nổi, trong khi thách thức đang gia tăng với doanh nghiệp ở khả năng quản trị chi phí đầu vào và sự linh hoạt trước các chính sách điều tiết vĩ mô. Chỉ những doanh nghiệp làm chủ được chuỗi cung ứng và có nguồn lực dự phòng nguyên liệu dài hạn mới có thể trụ vững qua giai đoạn biến động này.