Nguồn: briefly-news.com

Cú sốc lớn nhất tập trung vào các tuyến cung ứng qua eo biển Hormuz, tuyến huyết mạch vận chuyển phần lớn phân bón của khu vực. Sự gián đoạn đã đẩy giá phân bón tăng mạnh; riêng urê, mặt hàng tham chiếu toàn cầu đã tăng hơn 40%, vượt 670 USD/tấn.

Trong bối cảnh này, Nga với hệ thống cung ứng không phụ thuộc vào Hormuz, được đánh giá là nhà cung cấp đáng tin cậy hơn. Theo chuyên gia Andrey Sizov (SovEcon), Nga là một trong những bên hưởng lợi lớn, không chỉ ở dầu khí mà cả phân bón. Giá cả tăng đang lan rộng trên toàn chuỗi nông nghiệp, trong khi Nga vẫn duy trì được nguồn dự trữ đáng kể.

Châu Âu đối mặt lựa chọn khó khăn

Đà tăng giá đã nhanh chóng lan sang châu Âu. Các biện pháp hạn chế phân bón Nga sau xung đột Ukraine trước đó đã làm giảm nguồn cung. Nay, trong bối cảnh thiếu hụt trong EU, tranh luận đang gia tăng về việc duy trì hay điều chỉnh các biện pháp này.

Tại Hungary, Bộ trưởng Nông nghiệp István Nagy cảnh báo việc hạn chế tiếp cận phân bón giá hợp lý có thể khiến năng suất cây trồng giảm và đẩy giá lương thực tăng. Những quốc gia phụ thuộc nhập khẩu phốt pho và kali chịu rủi ro lớn nhất.

Nga củng cố vị thế nhưng vẫn có giới hạn

Nga hiện nắm giữ vị trí quan trọng trên thị trường phân bón toàn cầu, chiếm gần 1/4 xuất khẩu amoniac, tỷ trọng lớn urê và cùng Belarus chi phối thị trường kali. Khủng hoảng hiện tại càng củng cố vai trò này.

Tuy nhiên, Nga chưa thể thay thế hoàn toàn nguồn cung từ Trung Đông. Dù gia tăng sản xuất, thị phần urê của Nga trên thị trường toàn cầu chỉ khoảng 15-16%, trong khi các nước vùng Vịnh chiếm gần 1/3.

Bên cạnh đó, dư địa tăng trưởng cũng bị hạn chế do công suất sản xuất đã gần đạt mức tối đa, một phần sản lượng phục vụ nhu cầu quân sự, cùng với rủi ro từ các cuộc tấn công vào hạ tầng.

Phân bón trở thành công cụ ảnh hưởng

Nga đang tận dụng tình hình để gia tăng ảnh hưởng. Việc tạm dừng xuất khẩu amoni nitrat nhằm ưu tiên thị trường nội địa cho thấy nước này có thể linh hoạt điều tiết nguồn cung và tác động đến giá cả.

Theo giới chức Nga, thế giới đang bước vào “kỷ nguyên khan hiếm”, trong đó vai trò của các quốc gia cung ứng như Nga sẽ ngày càng quan trọng, đặc biệt khi chuỗi cung ứng toàn cầu bị gián đoạn.

Dịch chuyển sang các thị trường đang phát triển

Xu hướng này thể hiện rõ tại châu Á và châu Phi, nơi phân bón gắn trực tiếp với an ninh lương thực. Đối với nhiều quốc gia, đây không chỉ là vấn đề địa chính trị mà là yếu tố quyết định mùa vụ.

Khả năng đảm bảo nguồn cung trong bối cảnh thị trường biến động giúp Nga gia tăng “đòn bẩy” ảnh hưởng, chuyển hóa lợi thế kinh tế thành vị thế chính trị.

Khủng hoảng mang lại lợi thế cho Nga

Trong khi phương Tây còn tranh luận về các biện pháp trừng phạt, diễn biến thị trường đang nghiêng về phía Nga. Sự gián đoạn nguồn cung, giá tăng cao và phụ thuộc nhập khẩu khiến vai trò của các nhà cung cấp ổn định trở nên nổi bật hơn.

Dù năng lực không phải không có giới hạn, khủng hoảng hiện nay cho thấy trong bối cảnh bất ổn toàn cầu, vị thế của một nhà cung cấp tài nguyên cơ bản đáng tin cậy có thể mang lại lợi thế vượt trội, thậm chí lấn át các yếu tố chính trị.