Nguồn: 1thegioi.vn

Giá dầu tăng lên mức 43.000 đồng/lít, xăng 26.000 đồng/lít cùng với phân urê chạm mốc 950.000 đồng/bao 50kg – tăng tới 350.000 đồng so với đầu năm 2026 – đang tạo ra sức ép chưa từng có đối với ngành nông nghiệp và thủy sản vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL). Những biến động này không chỉ làm chi phí sản xuất leo thang mà còn đẩy người nông dân và ngư dân vào thế phải tái cơ cấu sản xuất, thậm chí thu hẹp quy mô canh tác.

Phần lớn máy nông nghiệp là máy dầu, giá dầu tăng cao gây lo ngại cho nông dân - Ảnh: 1thegioi.vn

Giá xăng dầu, phân bón tăng cao, chi phí sản xuất tăng vọt

Ông Võ Văn Thạnh, Giám đốc HTX Hưng Lợi tại xã Hưng Thạnh, TP. Cần Thơ, cho biết: “Đối với sản xuất lúa, xăng dầu chiếm tỷ trọng lớn trong các khâu làm đất, bơm tưới, thu hoạch và vận chuyển. Khi giá nhiên liệu tăng mạnh, chi phí thuê máy cày, máy gặt cũng tăng theo từ 15–30%. Một ha lúa hiện nay có thể đội thêm chi phí từ 1,5–2 triệu đồng so với trước.”

Trong khi đó, phân bón – đặc biệt là urê – là đầu vào thiết yếu. Giá tăng hơn 35% chỉ trong vài tháng khiến tổng chi phí sản xuất lúa tăng thêm 3–4 triệu đồng/ha. Với mức giá lúa không tăng tương ứng, lợi nhuận của nông dân bị thu hẹp đáng kể, thậm chí nhiều hộ chỉ hòa vốn hoặc lỗ nhẹ.

Đối với nuôi trồng thủy sản, đặc biệt là nuôi cá tra, tôm nước lợ, tác động còn nghiêm trọng hơn. Xăng dầu tăng khiến chi phí vận hành máy quạt nước, bơm oxy, vận chuyển thức ăn và thu hoạch đều tăng. Giá thức ăn chăn nuôi cũng bị kéo theo, khiến chi phí nuôi tăng 10–20%.

Trong khai thác thủy sản, nhiên liệu chiếm đến 40–60% tổng chi phí chuyến biển. Khi giá dầu tăng cao, nhiều tàu cá phải nằm bờ vì “ra khơi là lỗ”. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của hàng chục nghìn ngư dân ven biển.

Trước áp lực chi phí tăng cao, nhiều địa phương ở ĐBSCL đang đứng trước khả năng giảm từ 3 vụ lúa giảm xuống còn 2 vụ/năm. Đây là một xu hướng không mới nhưng nay trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Việc giảm vụ giúp nông dân tiết kiệm chi phí đầu vào, giảm áp lực sâu bệnh và phục hồi đất. Tuy nhiên, điều này cũng đồng nghĩa với việc giảm sản lượng, ảnh hưởng đến thu nhập nếu không có giải pháp chuyển đổi phù hợp.

Ở một số vùng, nông dân đã chủ động bỏ vụ lúa kém hiệu quả để chuyển sang trồng màu hoặc nuôi thủy sản. Tuy nhiên, việc chuyển đổi tự phát, thiếu quy hoạch có thể dẫn đến rủi ro về thị trường và môi trường.

Phần lớn tàu đánh bắt xa bờ sử dụng dầu nên ngư dân lo ngại giá dầu cao - Ảnh: 1thegioi.vn

Áp lực lan rộng đến toàn chuỗi giá trị

Ông Nguyễn Văn Kịch, Giám đốc Công ty CP Cafatex cho rằng: “Xăng dầu tăng giá ảnh hưởng nghiêm trọng đến việc nuôi trồng, đánh bắt và chế biến thủy sản. Không chỉ người sản xuất, các doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu thủy sản cũng chịu tác động dây chuyền. Chi phí nguyên liệu đầu vào tăng, chi phí logistics leo thang khiến giá thành sản phẩm xuất khẩu giảm sức cạnh tranh”.

Ông Tô Hoài Phương, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau, cho biết: “Theo kết quả rà soát và tổng hợp báo cáo từ các xã, phường có tàu cá hoạt động, toàn tỉnh hiện có khoảng 274 phương tiện đã cắt, giảm chuyến biển và 84 phương tiện tạm ngưng khai thác do biến động giá nhiên liệu tăng. Trong thời gian tới, dự báo số tàu cắt giảm chuyến biển và ngưng hoạt động sẽ còn tiếp tục tăng nếu giá nhiên liệu không giảm".

Toàn tỉnh Cà Mau hiện có 1.586 tàu hoạt động khai thác sử dụng nguồn sáng (lưới vây, câu mực, lưới chụp) để dẫn dụ nguồn lợi thủy sản, tiêu hao nhiều nhiên liệu. Số tàu này hoạt động theo chu kỳ từ ngày 18 tháng trước đến ngày 10 tháng sau âm lịch hàng tháng; ngoài ra còn có 353 tàu hoạt động nghề lưới kéo tiêu hao nhiều nhiên liệu.

Giá xăng dầu tăng cao ảnh hưởng ngành chế biến thủy sản - Ảnh: 1thegioi.vn

Ngoài ra, việc tàu cá nằm bờ kéo dài còn gây thiếu hụt nguyên liệu cho chế biến, ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng và việc làm của lao động trong ngành. Tại ĐBSCL, nhiều tỉnh có số lượng tàu cá nằm bờ, không đánh bắt tôm cá đang gia tăng do chi phí nhiên liệu tăng đột biến.

Áp dụng khoa học trong nông nghiệp là biện pháp tiết kiệm chi phí trong bối cảnh giá phân bón tăng mạnh - Ảnh: 1thegioi.vn

Giải pháp từ địa phương: Linh hoạt và thích ứng

Trước tình hình khó khăn, nhiều địa phương trong vùng đã chủ động triển khai các giải pháp nhằm hỗ trợ người dân.

Thứ nhất, điều chỉnh lịch thời vụ. Các tỉnh khuyến cáo nông dân giảm vụ lúa ở những vùng không hiệu quả, chuyển sang mô hình 2 vụ lúa – 1 vụ màu hoặc lúa – tôm. Mô hình này vừa giảm chi phí, vừa tăng giá trị trên cùng diện tích.

Thứ hai, đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật. Các biện pháp như “3 giảm 3 tăng”, “1 phải 5 giảm”, sử dụng phân bón tiết kiệm, tưới nước thông minh giúp giảm đáng kể chi phí đầu vào. Trong nuôi thủy sản, việc áp dụng công nghệ tuần hoàn nước, tiết kiệm điện năng cũng được khuyến khích.

Thứ ba, hỗ trợ tín dụng. Nhiều địa phương phối hợp với ngân hàng triển khai gói vay ưu đãi cho nông dân và ngư dân, giúp họ có nguồn vốn duy trì sản xuất trong giai đoạn khó khăn.

Thứ tư, tổ chức lại sản xuất theo chuỗi. Việc liên kết giữa nông dân – hợp tác xã – doanh nghiệp giúp giảm chi phí trung gian, ổn định đầu ra và nâng cao giá trị sản phẩm.

Giá xăng dầu tăng cao, Cà Mau tìm biện pháp hỗ trợ ngư dân bám biển -Ảnh: 1thegioi.vn

Hỗ trợ ngư dân: Giữ nghề, giữ biển

Theo ông Tô Hoài Phương, đối với ngư dân, các chính sách hỗ trợ nhiên liệu, bảo hiểm và tín dụng cần được triển khai kịp thời. Một số địa phương đã đề xuất hỗ trợ trực tiếp chi phí dầu cho tàu cá hoạt động xa bờ, nhằm duy trì sản xuất và bảo vệ chủ quyền biển đảo.

Bên cạnh đó, khuyến khích chuyển đổi nghề đối với những tàu khai thác kém hiệu quả, như chuyển sang nuôi biển, dịch vụ hậu cần nghề cá hoặc du lịch cộng đồng.

Khó khăn hiện tại cũng là cơ hội để ngành nông nghiệp ĐBSCL đẩy nhanh quá trình tái cơ cấu theo hướng bền vững. Việc giảm phụ thuộc đầu vào như hóa chất, tăng cường sản xuất hữu cơ, tuần hoàn đang trở thành xu hướng tất yếu.

Đối với lúa gạo, cần chuyển từ “sản lượng” sang “chất lượng”, giảm diện tích, giảm bớt mùa vụ nhưng tăng giá trị. Đối với thủy sản, cần phát triển nuôi trồng công nghệ cao, giảm chi phí và tăng khả năng cạnh tranh.

Giá xăng dầu và phân bón tăng cao đang đặt ngành nông nghiệp và thủy sản ĐBSCL trước những thách thức lớn. Tuy nhiên, nếu có sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền, doanh nghiệp và người dân, cùng với những giải pháp linh hoạt, vùng đất này hoàn toàn có thể vượt qua khó khăn, hướng tới một nền nông nghiệp hiệu quả và bền vững hơn.