Chi phí tăng trên toàn chuỗi cung ứng

Khi xung đột tại Trung Đông leo thang, tác động kinh tế không dừng lại ở khu vực này. Dòng dầu qua eo biển Hormuz bị chậm lại, đẩy giá năng lượng tăng cao và làm căng thẳng thêm chuỗi cung ứng thế giới. Trung Đông đồng thời là trung tâm lớn của phân bón, hóa dầu, nguyên liệu đầu vào và lương thực, khiến cú sốc lan rộng sang nhiều ngành hàng.

Ông Gorjan Nikolik, chuyên gia cao cấp toàn cầu về thủy sản của Rabobank, cho biết tác động trực tiếp dễ thấy nhất là chi phí nhiên liệu. Trong khai thác tự nhiên, nhiên liệu chiếm 15 – 30% chi phí vận hành; các đội tàu cũ, tiêu tốn năng lượng như lưới kéo đáy chịu áp lực nặng nề nhất, trong khi tàu hiện đại, tiết kiệm nhiên liệu ít bị ảnh hưởng hơn.

Nuôi trồng thủy sản cũng không nằm ngoài vòng xoáy. Điện năng cho bơm nước, sục khí, cho ăn tự động,… đều phụ thuộc vào giá năng lượng. Riêng nuôi tôm, hệ thống quạt nước trong ao khiến nhu cầu điện tăng cao. Thị trường phân bón gắn chặt với nguồn cung và nguyên liệu từ Trung Đông cũng đang thắt chặt, đẩy giá thức ăn và chi phí sản xuất tăng theo hiệu ứng kép.

Vận tải nghẽn mạch, thương mại toàn cầu chậm nhịp

Không chỉ năng lượng, lưu thông hàng hóa cũng chịu sức ép. Hạn chế không phận và các chuyến bay phải đổi lộ trình khiến chi phí và thời gian vận chuyển thủy sản, đặc biệt là hàng tươi sống giá trị cao, tăng đáng kể.

Châu Âu xuất khẩu nhiều thủy sản sang châu Á bằng đường hàng không, từ Na Uy, Scotland hay quần đảo Faroe. Nay, không chỉ chi phí tăng mạnh, mà các tuyến bay còn bị gián đoạn, buộc doanh nghiệp tìm đường vòng hoặc chấp nhận thời gian giao hàng dài hơn. Một số tuyến như qua Bắc Cực đến Nhật Bản vẫn khả thi, nhưng kết nối tới Nam Trung Quốc, Singapore hay Hồng Kông trở nên phức tạp hơn nhiều.

Nhu cầu đối mặt sức ép

Dù chi phí nhiên liệu tăng gần như tức thì, tác động lên giá thủy sản sẽ diễn ra chậm hơn, do đặc thù chu kỳ sản xuất và hợp đồng thương mại. Tôm có thể mất 3 – 5 tháng để phản ánh biến động chi phí, trong khi cá hồi cần tới ba năm. Thậm chí một con cá ngừ đánh bắt hôm nay có thể mất tới một năm qua khâu bán buôn và phân phối trước khi đến tay người tiêu dùng.

Giá vì thế không tăng đồng loạt mà nhỏ giọt dọc chuỗi giá trị: từ nhà sản xuất sang nhà chế biến, rồi đến nhà bán lẻ, thường chậm hơn so với hợp đồng đã ký. Quá trình điều chỉnh theo từng đợt có thể kéo dài nhiều năm, tạo nên làn sóng tăng giá âm ỉ nhưng dai dẳng.

Chi phí sinh hoạt leo thang có thể bào mòn thu nhập khả dụng của người tiêu dùng, nhất là tại các thị trường nhạy cảm về giá. Khi hầu bao bị siết chặt, người dân thường chuyển từ hải sản tươi và nhà hàng sang lựa chọn rẻ hơn.

Sự kết hợp giữa lạm phát chi phí và nhu cầu suy yếu đặt ngành thủy sản trước triển vọng không mấy khả quan trong trung hạn. Tuy nhiên, áp lực nhiên liệu cao có thể thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang năng lượng tái tạo và giải pháp tiết kiệm năng lượng trong khai thác, nuôi trồng và vận chuyển.

Triển vọng còn nhiều bất định, nhưng theo ông Nikolik, nếu giá năng lượng cao, doanh nghiệp sẽ tìm cách giảm phụ thuộc và tái cấu trúc hoạt động. “Ngành này rất sáng tạo, họ sẽ tìm ra cách thích nghi”, ông nói.

Theo thuysanvietnam.com.vn