Nguồn: kompas.com
Quyết định này đôi khi bị nhìn nhận là phong trào nhất thời. Tuy nhiên, ở góc độ người trồng, đây là lựa chọn mang tính lý trí, xuất phát từ nhiều năm đối mặt với biến động giá cả, cường độ lao động nặng nhọc và nhu cầu về nguồn thu nhập ổn định hơn.
Nông dân khai thác cao su trên đồn điền của người dân ở Làng Maringin Jaya, Quận Parindu, Sanggau Regency, Tây Kalimantan, Indonesia. Ảnh: kompas.com
Áp lực giá và bài toán thu nhập
Trong nhiều thập kỷ, cao su từng là trụ cột sinh kế của nông dân ở nhiều địa phương. Thế nhưng khoảng mười năm trở lại đây, giá cao su tại vườn liên tục biến động, thậm chí nhiều thời điểm không tương xứng với công sức và thời gian bỏ ra. Việc khai thác mủ đòi hỏi lao động gần như hằng ngày, phụ thuộc lớn vào thời tiết và tình trạng vườn cây. Khi mưa kéo dài hoặc giá giảm sâu, thu nhập của nông dân lập tức bị ảnh hưởng, khiến việc cân đối chi tiêu và lập kế hoạch tài chính trở nên khó khăn.
Ngược lại, cọ dầu mang lại triển vọng thu nhập được đánh giá là ổn định hơn. Dù không thu hoạch hằng ngày, nhưng chu kỳ thu hái đều đặn từ hai đến ba tuần một lần giúp nông dân chủ động hơn trong việc dự tính dòng tiền. Sự ổn định này có ý nghĩa quan trọng đối với chi tiêu sinh hoạt, học hành của con cái và các nhu cầu cấp thiết khác. “Với cọ dầu, chúng tôi có thể ước tính được thu nhập hằng tháng”, nhiều nông dân chia sẻ.
Dữ liệu cho thấy xu hướng cao su suy giảm
Theo số liệu của Bộ Nông nghiệp Indonesia, diện tích trồng cao su trên cả nước liên tục thu hẹp trong gần một thập kỷ qua. Giai đoạn 2016–2025, diện tích cao su giảm trung bình khoảng 2% mỗi năm, trong khi sản lượng sụt giảm mạnh hơn, đặc biệt từ sau năm 2022. Đáng chú ý, gần 90% diện tích cao su Indonesia thuộc về nông hộ nhỏ lẻ; phần còn lại do các doanh nghiệp nhà nước và tư nhân quản lý.
Năm 2024, theo số liệu tạm thời của Tổng cục Cây trồng, diện tích cao su tiếp tục giảm nhẹ, dù sản lượng có nhích lên ở mức hạn chế. Điều này cho thấy khó khăn của ngành cao su không chỉ nằm ở quy mô diện tích mà còn ở tính bền vững và sức hấp dẫn kinh tế đối với người trồng.
Cao su thu hẹp, cọ dầu mở rộng
Ở thực địa, xu hướng rời bỏ cao su diễn ra song song với sự mở rộng của các vườn cọ dầu do nông dân quản lý. Cọ dầu được đánh giá có lợi thế nhờ hệ thống công nghiệp chế biến và thị trường tiêu thụ tương đối hoàn chỉnh. Tại nhiều địa phương, các mô hình liên kết cũng góp phần thúc đẩy nông dân chuyển sang trồng cọ dầu, dù quá trình này không phải lúc nào cũng thuận lợi.
Sự chuyển dịch rõ nét nhất diễn ra tại các vùng trọng điểm nông hộ ở Sumatra và Kalimantan, nơi cao su và cọ dầu đều có lịch sử phát triển lâu dài. Với nông dân, lựa chọn thường không phải giữa phương án lý tưởng hay không lý tưởng, mà là giữa việc tiếp tục cầm cự hay chuyển hướng sinh kế.
Gánh nặng lao động và bài toán kế thừa
Ngoài yếu tố giá cả, cường độ lao động cũng là nguyên nhân khiến cao su dần mất sức hút. Công việc khai thác mủ đòi hỏi kỹ năng, sự kiên trì và thể lực tốt, những yêu cầu ngày càng ít được thế hệ trẻ lựa chọn. Nhiều con em nông dân không còn mặn mà nối nghiệp trồng cao su của gia đình.
So với cao su, cọ dầu được xem là thực tế và dễ tiếp cận hơn: không cần làm việc mỗi ngày, kỹ thuật canh tác tương đối đơn giản và sản lượng dễ dự báo. Nếu xu hướng này tiếp diễn, ngành cao su không chỉ mất dần diện tích mà còn đứng trước nguy cơ thiếu hụt lực lượng kế cận trong tương lai.