Nguồn: noticiaefatos.com.br

Trong khi ngành công nghiệp sản xuất lốp xe đang bàn thảo các giải pháp nhằm kiềm chế làn sóng nhập khẩu và phục hồi doanh số tại thị trường nội địa, một cuộc khủng hoảng âm thầm đang diễn ra ở khu vực sản xuất. Người trồng và công nhân khai thác mủ cao su tại Brazil đang phải đối mặt với tình trạng giá bán thấp kéo dài, thiếu hợp đồng thu mua chính thức và sự thiếu vắng các chính sách công mang tính nền tảng. Những yếu tố này đang làm suy giảm tính khả thi của sản xuất cao su tự nhiên trong nước và đặt một ngành kinh tế chiến lược vào tình thế rủi ro.

Nguồn ảnh: noticiaefatos.com.br

Brazil chỉ sản xuất chưa đến một nửa nhu cầu cao su trong nước

Hiện nay, Brazil chỉ sản xuất khoảng 40% lượng cao su tự nhiên được ngành công nghiệp trong nước sử dụng, phần còn lại phải phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu. Dù thường gắn liền với ngành công nghiệp ô tô, cao su tự nhiên thực tế là nguyên liệu thiết yếu cho nhiều lĩnh vực sản xuất khác nhau, mang ý nghĩa kinh tế, xã hội và cả chiến lược đối với nền kinh tế.

Tuy nhiên, sản xuất cao su đòi hỏi tầm nhìn dài hạn. Một vườn cao su cần tới khoảng 10 năm mới có thể bắt đầu khai thác mủ và có thể tạo thu nhập liên tục trong hơn ba thập kỷ. Theo ông Antonio Carlos Carvalho Gerin, Chủ tịch Hội đồng ngành cao su, nếu nguồn cung thiếu hụt và quyết định trồng mới ngay từ hôm nay, phải mất ít nhất một thập kỷ Brazil mới có thể thấy kết quả.

Ông cho rằng khả năng tự chủ nguồn cung cao su là vấn đề chiến lược, bởi nếu thiếu nguyên liệu, nhiều chuỗi ngành công nghiệp có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Ngành cao su tạo việc làm và góp phần hấp thụ carbon

Bên cạnh ý nghĩa kinh tế, trồng cao su còn mang lại giá trị xã hội và môi trường. Hoạt động này tạo việc làm ổn định tại khu vực nông thôn, đặc biệt đối với lực lượng lao động ít có chuyên môn kỹ thuật.

Theo ông Gerin, một công nhân khai thác mủ có thể làm việc tại cùng một vườn cao su trong nhiều thập kỷ, qua đó giúp giữ chân lao động ở nông thôn và bảo đảm nguồn thu nhập ổn định cho các hộ gia đình.

Về mặt môi trường, cây cao su được đánh giá có khả năng hấp thụ carbon rất hiệu quả, thậm chí trong một số khu vực còn vượt cả các hệ sinh thái rừng tự nhiên, trở thành lợi thế đáng kể trong bối cảnh ngành nông nghiệp toàn cầu ngày càng chịu áp lực về phát triển bền vững.

Cấu trúc thị trường mất cân đối gây bất lợi cho người sản xuất

Theo Hội đồng ngành cao su, sự mất cân đối bắt nguồn từ cấu trúc chuỗi giá trị, gồm ba khâu chính: người trồng cao su, các nhà máy sơ chế trung gian và ngành công nghiệp tiêu thụ, chủ yếu là ngành sản xuất lốp xe.

Khoảng 60% lượng cao su được nhập khẩu, và các doanh nghiệp công nghiệp thường ký hợp đồng mua nguyên liệu từ nước ngoài theo chu kỳ hằng năm. Khi doanh số lốp xe giảm, cao su nhập khẩu vẫn tiếp tục được đưa vào thị trường, trong khi cao su sản xuất trong nước không được thu mua, khiến giá bán của nông dân giảm mạnh.

Hiện chi phí sản xuất mủ cao su trung bình vào khoảng 6,50 real/kg, trong khi giá thu mua chỉ khoảng 3,84 real/kg, tức chưa đến 60% mức cần thiết để bù đắp chi phí sản xuất.

Tập trung thị trường làm giảm khả năng thương lượng của nông dân

Sự tập trung của các nhà máy chế biến cũng làm gia tăng khó khăn cho người trồng cao su. Chỉ khoảng 10–12 nhà máy hiện đang thu mua tới 90% sản lượng cao su trong nước, khiến quyền thương lượng của nông dân rất hạn chế.

Trong bối cảnh thiếu hợp đồng chính thức và không có chỉ số tham chiếu về giá, mức giá thu mua phần lớn do bên mua quyết định.

Chính sách công không còn bảo vệ ngành cao su

Trước năm 2008, ngành cao su Brazil từng được hỗ trợ bởi một sắc lệnh liên bang quy định giá bán cao su nội địa không được thấp hơn giá cao su nhập khẩu, đồng thời đưa ra một số cơ chế khuyến khích sản xuất. Tuy nhiên, quy định này đã hết hiệu lực và chưa được ban hành lại.

Từ đó đến nay, cơ chế hình thành giá chủ yếu có lợi cho ngành công nghiệp tiêu thụ, trong khi người trồng cao su chịu nhiều bất lợi. Trong khi đó, các biện pháp bảo hộ của Chính phủ hiện tập trung chủ yếu vào sản phẩm công nghiệp, như lốp xe, mặt hàng đang chịu thuế nhập khẩu tới 25%.

Theo ông Gerin, trong một chiếc lốp xe tải trị giá hơn 3.000 real, lượng cao su tự nhiên chỉ khoảng 20 kg. Việc điều chỉnh giá nguyên liệu sẽ không gây áp lực lạm phát, nhưng lại có ý nghĩa rất lớn đối với người sản xuất.

Di cư nông thôn gia tăng và hệ lụy xã hội

Do lợi nhuận ngày càng giảm, nhiều nông dân đã rời bỏ nghề trồng cao su. Hội đồng ngành cao su ước tính lĩnh vực này đã mất khoảng 30-40% lực lượng lao động, khi nhiều công nhân khai thác mủ chuyển đến các đô thị để tìm kiếm việc làm.

Xu hướng này tạo thêm áp lực lên các dịch vụ công tại thành phố như y tế, giáo dục và an sinh xã hội, đồng thời làm gia tăng tình trạng suy giảm dân số ở khu vực nông thôn.

Thiếu giám sát làm gia tăng bất bình đẳng môi trường

Ngành cao su cũng bày tỏ lo ngại về việc thiếu giám sát các tiêu chuẩn môi trường và lao động đối với sản phẩm nhập khẩu. Dù pháp luật Brazil yêu cầu sự tương đương về tiêu chuẩn, nhiều nghiên cứu cho thấy điều kiện sản xuất tại một số quốc gia xuất khẩu còn nhiều hạn chế, tạo ra sự cạnh tranh không bình đẳng đối với sản phẩm trong nước.

Đề xuất thành lập cơ chế điều phối chuỗi ngành

Trước tình hình này, Hội đồng ngành cao su Brazil đề xuất thành lập một ủy ban điều phối liên ngành với sự tham gia của nhiều bộ như Nông nghiệp, Công nghiệp và Thương mại, Tài chính, Ngoại giao, Môi trường và Quốc phòng, nhằm xây dựng các quy định rõ ràng cho toàn chuỗi giá trị.

Theo ông Gerin, ngành cao su không phản đối hoạt động nhập khẩu hay công nghiệp chế biến, mà mong muốn một cơ chế quản lý công bằng, có tính đến các tác động kinh tế, xã hội và môi trường của toàn bộ chuỗi ngành.

Ông cảnh báo rằng nếu không có chính sách cân bằng phù hợp, Brazil có thể đánh mất nền tảng sản xuất trong nước và ngày càng phụ thuộc vào nguồn cung cao su từ bên ngoài, đối với một nguyên liệu được xem là có ý nghĩa chiến lược.