Nguồn: newvision.co.ug

Ngành chè Uganda đang ghi nhận những tín hiệu phục hồi rõ nét khi giá bán tại sàn đấu giá Mombasa tăng 21%, trong khi tỷ lệ tiêu thụ cũng cải thiện. Diễn biến này mang lại kỳ vọng thận trọng cho người trồng và các nhà chế biến chè sau nhiều năm thị trường biến động.

Tỷ lệ tiêu thụ chè Uganda vẫn duy trì ổn định trên 90%, trong khi giá bán cũng đang trên đà phục hồi, dù tốc độ còn chậm. Ảnh: newvision.co.ug

Theo số liệu từ sàn đấu giá chè Mombasa, giá chè Uganda đang dần cải thiện trong bối cảnh các bên liên quan tiếp tục thúc đẩy cải cách cơ cấu và kêu gọi sự hỗ trợ của Chính phủ nhằm ổn định ngành hàng trong dài hạn.

Bà Victoria Ashabahebwa, Chủ tịch Hiệp hội Chè Uganda (UTA), cho biết ngành chè nước này đang bắt đầu phục hồi nhờ nỗ lực phối hợp của doanh nghiệp, người sản xuất và sự hỗ trợ từ Chính phủ.

Theo bà Ashabahebwa, chè Uganda đạt tỷ lệ tiêu thụ tốt nhất tại sàn Mombasa trong năm 2025, lên tới 92%, tăng 3 điểm phần trăm so với mức 89% của năm 2024. Tỷ lệ tiêu thụ chè Uganda hiện duy trì ổn định trên 90%, trong khi giá bán cũng đang trên đà phục hồi, dù tốc độ còn chậm.

Giá chè bình quân tăng 17 xu Mỹ/kg, từ 0,85 USD/kg năm 2024 lên 1,02 USD/kg năm 2025, tương đương mức tăng 21% và cao hơn mức tăng của một số thị trường cạnh tranh. Trong đó, nhóm chè chính đạt giá bình quân 1,09 USD/kg, còn nhóm chè thứ cấp đạt 0,91 USD/kg. Năm 2024, giá bình quân của hai nhóm này lần lượt là 0,94 USD/kg và 0,69 USD/kg.

Đà phục hồi tiếp tục được củng cố trong các phiên đấu giá đầu năm 2026, khi một số thương hiệu chè Uganda bắt đầu tiệm cận mức giá của các nhà sản xuất chè Kenya vốn chiếm ưu thế truyền thống. Tại phiên đấu giá số 13 năm 2026, một số nhà máy chè hàng đầu của Uganda đã bắt kịp giá bán của một số đồn điền chè Kenya.

Các thương hiệu như Kabale, Kisoro, Kigezi, Kyamhunga, Bwindi, Tea Maria và Global Village ghi nhận mức giá trên 1,48 USD/kg, mức trước đây được xem là ngưỡng thấp của một số thương hiệu chè đồn điền Kenya. Theo bà Ashabahebwa, đây là tín hiệu tích cực cho quá trình phục hồi giá chè Uganda.

Kết quả này được cho là nhờ hành động chung sau cuộc họp nhiều bên ngày 3/5/2024 trong khuôn khổ Hiệp hội Thương mại Chè Đông Phi (EATTA). Tại cuộc họp, các bên đã thống nhất nhiều cải cách nhằm nâng cao sức cạnh tranh của chè Uganda. Đến nay, khoảng 90% các khuyến nghị và cam kết được đưa ra tại cuộc họp đã được thực hiện.

Bà Ashabahebwa cũng đánh giá cao vai trò của Chính phủ trong việc vực dậy ngành chè, đặc biệt là việc Bộ trưởng Quốc vụ phụ trách Nông nghiệp Fred Bwino Kyakulaga thúc đẩy cuộc họp cấp cao với Tổng thống Yoweri Museveni trong năm 2025.

Phát biểu tại một hội nghị của các nhà sản xuất chè ở Fort Portal, ông Kyakulaga thừa nhận ngành chè đang chịu nhiều sức ép tài chính và cho biết Chính phủ đang xử lý các nghĩa vụ tồn đọng. Sau khi chương trình NAADS trước đây được sáp nhập vào Bộ Nông nghiệp, Bộ đã tiếp nhận khoản nghĩa vụ phải trả cho các cơ sở ươm giống trị giá 70,3 tỷ shilling Uganda. Đến nay, Bộ đã chi trả 50 tỷ shilling, còn lại 20,3 tỷ shilling.

Ảnh: thekampalareport.com

Chính phủ Uganda đang làm việc với Bộ Tài chính, Kế hoạch và Phát triển kinh tế để giải ngân phần còn lại, qua đó khôi phục niềm tin của các bên tham gia ngành chè. Tuy nhiên, vẫn còn các khoản yêu cầu bổ sung từ các cơ sở ươm giống, gồm 25,2 tỷ shilling đối với những đơn vị đã cung cấp cây giống nhưng chưa có hợp đồng chính thức và 141 tỷ shilling tiền yêu cầu bồi thường thiệt hại. Các khoản này sẽ được xác minh để bảo đảm công bằng và minh bạch.

Bộ trưởng Kyakulaga cũng nhấn mạnh cam kết lớn của Chính phủ hồi tháng 8/2025, khi Tổng thống cam kết dành 310 tỷ shilling Uganda để tái thiết ngành chè. Trong đó, 152 tỷ shilling dành cho các nhà máy chè, 46 tỷ shilling cho phân bón và 112 tỷ shilling cho các đơn vị cung cấp cây giống chè. Theo ông, đây không chỉ là việc thanh toán các khoản nợ, mà còn nhằm khôi phục niềm tin, củng cố quan hệ hợp tác và khai thác đầy đủ tiềm năng của ngành chè Uganda.

Các bên trong ngành cho rằng, nếu các biện pháp hỗ trợ của Chính phủ được kết hợp với cải cách thị trường, quá trình phục hồi giá chè có thể diễn ra nhanh hơn. Ông George Omuga thuộc Hiệp hội Thương mại Chè Đông Phi cho rằng cần có điều chỉnh chính sách để duy trì đà phục hồi của ngành.

Theo ông Omuga, các thỏa thuận song phương với Chính phủ Kenya, nếu được hoàn tất, sẽ giúp giảm các rào cản phi thuế quan đang ảnh hưởng đến ngành chè. Bên cạnh đó, cần xây dựng các chương trình mở rộng thị trường và miễn thuế giá trị gia tăng đối với chè bán trong nước để khuyến khích tiêu dùng nội địa.

Việc thúc đẩy nhu cầu trong nước được kỳ vọng sẽ giảm lượng chè đưa ra đấu giá, từ đó hỗ trợ giá bán tăng lên. Đồng thời, ngành chè Uganda cũng cần ưu tiên hoàn thiện quy định quản lý để giải quyết các vấn đề về chất lượng và tiêu chuẩn.