Nguồn: beninwebtv.bj
Lệnh cấm xuất khẩu hạt điều thô của Benin, có hiệu lực từ tháng 4/2024, đến nay vẫn chưa tạo ra tác động rõ rệt đối với ngành chế biến trong nước. Theo chuyên gia Jim Fitzpatrick, dù chính sách này nhằm giữ lại nguyên liệu cho các nhà máy nội địa, phần lớn sản lượng hạt điều của Benin vẫn đang được đưa ra nước ngoài qua các nước láng giềng.
Chính sách này bắt nguồn từ một sắc lệnh ban hành tháng 3/2022, trong đó cấm xuất khẩu hạt điều thô và đậu tương hạt nhằm ưu tiên nguồn nguyên liệu cho các cơ sở chế biến trong nước, đặc biệt là tại Khu công nghiệp Glo-Djigbé, phía bắc thành phố Cotonou. Hạt điều hiện là mặt hàng xuất khẩu lớn thứ hai của Benin, sau bông.
Theo ông Fitzpatrick, Benin có năng lực chế biến khá lớn, nhưng chưa thể hấp thụ hết sản lượng hạt điều trong nước. Ông ước tính sản lượng điều của Benin đạt khoảng 170.000 - 180.000 tấn/năm, trong khi số liệu chính thức gần đây cho thấy mức sản xuất có thể đạt 200.000 - 225.000 tấn. Tuy nhiên, năm ngoái, chưa đến 30% sản lượng được chế biến trong nước; khoảng 70% còn lại được đưa sang Togo hoặc Nigeria, sau đó xuất sang Ấn Độ dưới danh nghĩa hạt điều có xuất xứ Benin.
Chuyên gia này cho rằng lệnh cấm đã khiến một phần hoạt động thương mại rơi vào tình trạng bất hợp pháp, đồng thời gây rủi ro cho nông dân. Nếu giá thu mua tại vườn giảm, người trồng điều có thể chuyển sang cây trồng khác. Việc triển khai lực lượng kiểm soát dọc biên giới cũng chưa thể ngăn chặn hoàn toàn tình trạng buôn lậu.
Benin hiện là quốc gia duy nhất ở Tây Phi áp dụng lệnh cấm hoàn toàn đối với xuất khẩu hạt điều thô. Trong khi đó, các nước khác thường áp dụng thuế xuất khẩu hoặc quy định thời gian ưu tiên cung ứng nguyên liệu cho nhà máy trong nước. Chẳng hạn, Bờ Biển Ngà là trung tâm chế biến điều lớn nhất khu vực, đã chế biến khoảng 600.000 tấn hạt điều trong năm 2025.
Tuy vậy, cũng có ý kiến cho rằng còn quá sớm để đánh giá toàn diện hiệu quả của chính sách này. Theo tổ chức tư vấn N’kalô, chế biến hạt điều tại Tây Phi đã tăng 51% trong năm 2025, trong đó Benin là một trong những nước ghi nhận mức tăng mạnh, với sản lượng chế biến tăng gấp đôi so với năm trước.
Tại Khu công nghiệp Glo-Djigbé, Benin hiện có 5 nhà máy chế biến với tổng công suất ít nhất 100.000 tấn/năm và mục tiêu mở rộng lên 200.000 tấn. Tuy nhiên, theo số liệu năm 2023, cả nước có công suất lắp đặt khoảng 130.800 tấn nhưng chỉ thực tế chế biến được 17.700 tấn nhân điều, tương đương khoảng 14% công suất.
Nguyên nhân chính là các doanh nghiệp chế biến còn khó tiếp cận vốn, trong khi phải cạnh tranh mạnh với các thương nhân nước ngoài trong thu mua nguyên liệu. Đại diện ngành điều Benin cho rằng lệnh cấm vẫn cần thiết, vì nhiều nhà máy từng phải đóng cửa do thiếu nguyên liệu. Chính sách này được kỳ vọng sẽ bảo đảm nguồn cung cho chế biến trong nước và tạo thêm việc làm.
Trong niên vụ 2024 - 2025, Chính phủ Benin dự kiến sản lượng hạt điều đạt 225.000 tấn, tăng 11,9%. Giá thu mua tại nông dân được ấn định ở mức 375 FCFA/kg, thấp hơn mức 425 FCFA/kg tại Bờ Biển Ngà.