Nguồn: agridigitale.net

Khi hoạt động thu hái hạt điều đang diễn ra ngày càng sôi động tại các vùng sản xuất của Togo, báo hiệu mùa vụ thương mại mới sắp bắt đầu, thì vấn đề về thực trạng kinh tế của người trồng điều lại cần được nhìn nhận một cách nghiêm túc.

Theo chia sẻ của các nông dân, đằng sau mỗi ki-lô-gam hạt điều thô được đưa ra thị trường là cả một quá trình dài lao động, đầu tư, chấp nhận rủi ro và những hy sinh thầm lặng, nhưng thường bị bỏ qua hoặc đánh giá chưa đúng mức.

Đối với một héc-ta điều đã bước vào giai đoạn cho năng suất ổn định, người trồng phải thực hiện nhiều khâu canh tác quan trọng. Công việc phát quang và chăm sóc vườn thường được tiến hành hai đến ba lần mỗi năm nhằm đảm bảo vườn thông thoáng và hạn chế rủi ro sâu bệnh.

Trái với một số quan niệm phổ biến, việc thu gom hạt điều thô hoàn toàn không phải là “miễn phí”. Công đoạn này đòi hỏi một lực lượng lao động thời vụ khá lớn. Đầu vụ, chi phí thu hái trung bình khoảng 0,19 USD/kg, nhưng con số này tăng dần và có thể lên tới 0,33 USD/kg vào cuối vụ, do thiếu lao động và mức độ nặng nhọc của công việc tăng cao.

Sau đó, người trồng còn phải phân loại hạt, mua bao tải đay đạt chất lượng. Tổng chi phí tối thiểu cho một héc-ta vào khoảng 557 USD, với năng suất trung bình 600 kg/ha. Như vậy, chi phí sản xuất đã lên tới khoảng 0,93 USD/kg hạt điều, chưa tính lợi nhuận của người trồng. Trong khoản chi này còn bao gồm cả chi phí vận chuyển và công sức trực tiếp của chính nông dân, theo ông Koriko Adjemini, Chủ tịch Liên hiệp quốc gia các hợp tác xã sản xuất điều.

Ông cho biết, dù liên ngành điều đã được thành lập từ hơn 10 năm nay, nhưng chi phí sản xuất thực tế của nông dân hầu như chưa bao giờ được xem xét một cách nghiêm túc trước khi bước vào mỗi vụ thu mua. Theo ông, các bên thường chỉ căn cứ vào giá thị trường quốc tế hoặc khu vực, trong khi lẽ ra mỗi mắt xích trong chuỗi giá trị cần công khai chi phí của mình để tìm ra một điểm cân bằng hợp lý, bảo đảm không bên nào bị thiệt thòi.

Một ngành hàng bền vững và công bằng đòi hỏi tất cả các khâu, từ người sản xuất, chế biến đến xuất khẩu, đều phải minh bạch chi phí thực tế. Chỉ trên cơ sở đó mới có thể xây dựng được một cân bằng kinh tế công bằng, tránh việc người nông dân, mắt xích yếu thế nhất, liên tục phải gánh chịu thiệt hại.

Khi mùa vụ thương mại điều năm 2026 đang đến gần, yêu cầu đặt ra đối với người trồng điều là phải được thừa nhận đầy đủ chi phí sản xuất và được bảo đảm một mức giá không chỉ đủ bù đắp chi phí, mà còn mang lại thu nhập xứng đáng. Nếu không, chất lượng hạt điều, động lực sản xuất của nông dân và sự bền vững của toàn ngành sẽ bị đe dọa.

Theo ông Affo Souleymane, một nông dân trồng điều với diện tích 200 héc-ta tại Samaï, gần biên giới Benin, Luật Tài chính năm 2026 đã tính đến khoản thu đối với hạt điều xuất khẩu. Trên thực tế, khoản thuế này tương đương khoảng 0,17 USD/kg, và nhiều khả năng sẽ được khấu trừ trực tiếp vào giá thu mua, khiến người trồng tiếp tục là đối tượng chịu thiệt.