Nguồn: thefinancialexpress.com.bd

Chính phủ Bangladesh đã xây dựng một loạt biện pháp nhằm tháo gỡ khó khăn, thúc đẩy sản xuất và thu hút đầu tư vào ngành chè. Trong đó, Chính phủ đang xem xét công nhận chè là nông sản để các cơ sở trồng chè được tiếp cận khoản vay với lãi suất 4%/năm, thay cho mức 13,75%/năm hiện nay.

Các biện pháp khác bao gồm giảm thuế giá trị gia tăng (VAT) đối với chè từ năm tài khóa 2027-2028, cơ cấu lại các khoản nợ xấu và cấp tín dụng mới. Chính phủ cũng quyết định tạo điều kiện phát triển các nhà máy điện mặt trời thương mại trên diện tích đất chưa sử dụng tại các đồn điền chè, đồng thời xây dựng giá sàn phù hợp với chi phí sản xuất.

Những quyết định này được đưa ra tại cuộc họp về phát triển ngành chè do Thủ tướng Tarique Rahman chủ trì ngày 26/7 tại trụ sở Ban Thư ký Chính phủ Bangladesh. Nội dung được nêu trong biên bản cuộc họp do Văn phòng Thủ tướng công bố gần đây. Báo The Financial Express đã tiếp cận bản sao các quyết định này.

Tại cuộc họp, Thủ tướng nhấn mạnh phát triển ngành chè có thể góp phần giảm nghèo, tạo việc làm và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Ông đề nghị nâng sản lượng, nghiên cứu mở rộng diện tích trồng chè trên đất chưa sử dụng và khai thác quỹ đất này cho các hoạt động phát triển khác, đồng thời khẳng định Chính phủ sẽ dành sự hỗ trợ cần thiết cho ngành.

Tháo gỡ khó khăn về vốn, giảm thuế và xây dựng giá sàn

Để giảm áp lực nợ cho các cơ sở trồng chè, Chính phủ sẽ làm việc với Ngân hàng Trung ương Bangladesh về cơ cấu lại các khoản nợ xấu và cung cấp tín dụng mới. Quá trình xem xét sẽ dựa trên dòng tiền, tình hình hoạt động, thu nhập so với tài sản, tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu và kế hoạch kinh doanh trong tương lai của từng cơ sở.

Bên cạnh đó, Bộ Tài chính, Bộ Thương mại và Ngân hàng Trung ương Bangladesh được giao nghiên cứu đề xuất công nhận chè là nông sản. Nếu được thông qua, các cơ sở trồng chè có thể tiếp cận khoản vay lãi suất 4%/năm, tương tự chính sách đang áp dụng đối với đậu đỗ, cây lấy dầu và cây gia vị.

Chính phủ cũng quyết định triển khai các bước giảm VAT đối với chè từ năm tài khóa 2027-2028, giao Cơ quan Thuế quốc gia Bangladesh (NBR) thực hiện.

Các đơn vị quản lý đồn điền chè được yêu cầu tiết giảm chi phí sản xuất. Bộ Thương mại, Hội đồng Chè Bangladesh (BTB) và các đơn vị này sẽ phối hợp xác định giá sàn chè trên cơ sở chi phí sản xuất.

Khai thác đất chưa sử dụng để phát triển điện mặt trời

Chính phủ chủ trương cho phép nhà đầu tư tư nhân liên kết với doanh nghiệp sản xuất chè xây dựng nhà máy điện mặt trời thương mại trên diện tích đất chưa sử dụng tại các đồn điền.

Bộ Đất đai được giao sửa đổi Luật Chè năm 2016 và Hướng dẫn sử dụng đất đồn điền chè năm 2017 nếu cần thiết để tạo cơ sở triển khai. Các doanh nghiệp chè được thực hiện dự án sau khi có sự chấp thuận của Bộ Đất đai, với sự hỗ trợ của Bộ Điện lực, Năng lượng và Tài nguyên khoáng sản.

Bộ Thương mại cũng được yêu cầu sớm ban hành hướng dẫn lắp đặt điện mặt trời mái nhà trên các công trình hiện có tại đồn điền chè.

Một ủy ban giám sát và tư vấn do Bộ trưởng Thương mại đứng đầu đã được thành lập để theo dõi, định hướng thực hiện các biện pháp. Thành viên gồm Thư ký chính của Thủ tướng, Thống đốc Ngân hàng Trung ương, các quan chức cấp cao thuộc những bộ, ngành liên quan, lãnh đạo NBR, BTB và đại diện ngành chè. Thư ký Bộ Thương mại đảm nhiệm vai trò thư ký ủy ban.

Ngành chè cần đổi mới công nghệ và nâng cao tính minh bạch

Ông Mamun Rashid, nguyên Chủ tịch Công ty Chè Quốc gia Bangladesh, cho rằng ngành chè đang đối mặt với nhiều khó khăn, trong đó có tình trạng lao động duy trì qua nhiều thế hệ, kỹ năng thấp và phương thức sử dụng lao động lạc hậu, khiến việc đào tạo nâng cao tay nghề và tối ưu hóa lao động gặp trở ngại.

Theo ông, việc ứng dụng công nghệ còn hạn chế cùng sự phản đối thay đổi từ bên trong đã cản trở nỗ lực loại bỏ tình trạng lập hóa đơn khống, tham nhũng và nâng cao hiệu quả sản xuất tại các đồn điền. Ngành còn gặp khó khăn trong mở rộng diện tích trồng mới, kiểm soát chi phí và cạnh tranh với chè Kenya, Ấn Độ trên thị trường xuất khẩu. Trong khi đó, thị trường trong nước dù tăng trưởng nhưng chủ yếu do một số ít doanh nghiệp vừa sản xuất vừa bán lẻ chi phối.

Ông Mamun, đồng thời là người triệu tập Nhóm công tác quốc gia về ngành chè, nhận định sự quan tâm trở lại của lãnh đạo cấp cao có thể tạo chuyển biến thông qua trồng mới trên quỹ đất còn dư, phát triển điện mặt trời, số hóa toàn bộ hoạt động thanh toán và tăng tính minh bạch trong quản lý đồn điền.

Ông cũng nhấn mạnh chi phí vay vốn là yếu tố then chốt, đồng thời đề nghị Chính phủ nghiêm túc xem xét công nhận chè là nông sản và triển khai các biện pháp hỗ trợ đồng bộ.

Sản lượng tăng nhưng xuất khẩu suy giảm

Thời tiết thuận lợi và kỹ thuật canh tác được cải thiện đã hỗ trợ tăng sản lượng chè. Tuy nhiên, ngành vẫn chịu sức ép từ chi phí sản xuất gia tăng và xuất khẩu giảm mạnh.

Theo BTB, sản lượng chè Bangladesh biến động qua các năm nhưng nhìn chung tăng từ 53,15 triệu kg năm 2001 lên 102,9 triệu kg năm 2023. Trong tám tháng đầu năm 2026, sản lượng đạt 57,91 triệu kg.

Ngược lại, khối lượng chè xuất khẩu giảm từ 12,92 triệu kg năm 2001 xuống 1,64 triệu kg năm 2025; kim ngạch tương ứng giảm từ 894,99 triệu taka xuống 384,44 triệu taka. Trong tám tháng đầu năm 2026, Bangladesh xuất khẩu 0,59 triệu kg chè, thu về 198,77 triệu taka.

Diễn biến này cho thấy khoảng cách ngày càng lớn giữa sản lượng và xuất khẩu, khi chè sản xuất trong nước ngày càng được tiêu thụ nhiều hơn tại thị trường nội địa. Theo các nguồn tin trong ngành, nhu cầu trong nước hiện đạt khoảng 85-90 triệu kg/năm.

Số liệu của Cục Xúc tiến xuất khẩu Bangladesh (EPB) cho thấy kim ngạch xuất khẩu chè trong giai đoạn tháng 7-10 của năm tài khóa 2026-2027 đạt 1,08 triệu USD, giảm so với 1,40 triệu USD cùng kỳ năm trước. Trong cả năm tài khóa 2025-2026, kim ngạch đạt 3,33 triệu USD, thấp hơn mức 4,47 triệu USD của năm tài khóa 2016-2017.

Ngành chè Bangladesh có lịch sử 186 năm. Phần lớn các đồn điền tập trung ở khu vực Đông Bắc, trong khi những năm gần đây, hoạt động trồng chè ngày càng mở rộng tại các huyện phía Bắc.

Theo BTB, Bangladesh có 172 đồn điền chè đã đăng ký, với tổng diện tích khoảng 281.546 acre, tương đương gần 114.000 ha. Trong đó, 90 đồn điền nằm tại huyện Moulvibazar, vùng sản xuất chè lớn nhất cả nước.

Báo cáo thường niên của BTB cho biết Moulvibazar đóng góp khoảng 50% sản lượng chè cả nước trong năm tài khóa 2023–2024, tiếp đến là Habiganj với 18%. Mùa sản xuất chè chính của Bangladesh kéo dài từ tháng 6 đến tháng 11, cũng là thời gian thu hoạch phần lớn sản lượng hằng năm.