Nguồn: nongnghiepmoitruong.vn

Matcha chinh phục thị trường toàn cầu

Nhờ nhu cầu tiêu thụ matcha tăng mạnh tại thị trường quốc tế, kim ngạch xuất khẩu trà xanh của Nhật Bản, bao gồm cả matcha, đạt mức kỷ lục 72,1 tỷ yên (tương đương 11.880 tỷ đồng) trong năm 2025. Tuy nhiên, nguồn cung chưa theo kịp tốc độ tăng trưởng của thị trường khiến giá trà sencha, loại trà xanh quen thuộc trong các gia đình Nhật Bản, liên tục leo thang.

Matcha ngày càng được ưa chuộng nhờ hàm lượng dinh dưỡng cao với các hợp chất chống oxy hóa như catechin cùng vitamin E. Màu xanh đặc trưng và tính thẩm mỹ cao cũng giúp loại đồ uống này trở thành hiện tượng trên mạng xã hội, góp phần thúc đẩy nhu cầu tiêu dùng trên phạm vi toàn cầu.

Tại chuỗi cửa hàng The Matcha Tokyo, khai trương tại khu Omotesando (Tokyo) năm 2018, khách du lịch quốc tế hiện chiếm khoảng 70% lượng khách. Tận dụng làn sóng này, doanh nghiệp đã mở rộng lên 6 cửa hàng tại Nhật Bản và 54 chi nhánh ở nước ngoài, trải dài từ Đông Nam Á đến Canada.

“Những người trẻ quan tâm đến sức khỏe đang ngày càng lựa chọn matcha thay cho rượu hoặc cà phê”, ông Masahiro Nagata, Giám đốc điều hành The Matcha Tokyo Co., cho biết.

Ông Tetsuya Matsunaga kiểm tra trà tencha tại quận Aoi, thành phố Shizuoka vào tháng 4. Ảnh: THE YOMIURI SHIMBUN.

Theo số liệu của Bộ Tài chính Nhật Bản, lượng trà xanh xuất khẩu, bao gồm cả matcha, đã vượt mốc 10.000 tấn trong năm 2025, lần đầu tiên sau khoảng 70 năm. Hoa Kỳ là thị trường lớn nhất, chiếm hơn 30% tổng lượng xuất khẩu. Nhu cầu cũng tăng mạnh tại Đài Loan, Trung Quốc, nhiều quốc gia châu Á và các thị trường châu Âu như Đức.

Để tận dụng cơ hội từ sự bùng nổ của matcha, Chính phủ Nhật Bản đang hỗ trợ nông dân chuyển đổi từ canh tác sencha sang tencha - loại nguyên liệu chuyên dùng để sản xuất matcha.

Dù có thể trồng trên cùng diện tích đất, cây trà tencha cần được che phủ bằng lưới trước khi thu hoạch nhằm hạn chế ánh sáng mặt trời, tạo nên hương vị đặc trưng. Bộ Nông nghiệp, Lâm nghiệp và Thủy sản Nhật Bản hiện hỗ trợ kinh phí mua lưới che và thiết bị chế biến cho người trồng trà.

“Matcha là một mặt hàng xuất khẩu chiến lược. Chúng tôi sẽ hỗ trợ những người biết nắm bắt cơ hội để mở rộng thị phần trên thị trường toàn cầu”, một quan chức của bộ cho biết với báo The Yomiuri Shimbun.

Tại hợp tác xã Ashikubo Teaworks ở quận Aoi, thành phố Shizuoka, nguồn hỗ trợ của Chính phủ đã giúp đơn vị đầu tư hệ thống máy móc trị giá 200 triệu yên (khoảng 32 tỷ đồng). Tỷ lệ diện tích trồng tencha từ dưới 10% nay đã tăng lên khoảng 70% trong tổng số 17 ha đất trồng trà.

Giá tencha hiện cao gấp 6 lần so với năm 2024. Theo ông Tetsuya Matsunaga, người đứng đầu hợp tác xã, mức giá này đã tạo động lực rất lớn cho người sản xuất.

Giá tencha hiện cao gấp 6 lần so với năm 2024 nhờ cơn sốt matcha toàn cầu. Ảnh: Yedoenis.

Áp lực từ cơn sốt matcha

Tuy nhiên, sự bùng nổ của matcha cũng kéo theo những hệ lụy đáng kể đối với ngành trà Nhật Bản.

Theo Bộ Nông nghiệp Nhật Bản, lực lượng lao động trong ngành đang già hóa nhanh chóng và thiếu hụt nhân công nghiêm trọng. Sản lượng trà năm 2025 chỉ đạt 75.100 tấn, giảm 25% so với hai thập kỷ trước. Trong khi đó, một vườn trà mới cần khoảng 5 năm để bắt đầu cho thu hoạch, khiến việc gia tăng nguồn cung trong ngắn hạn gần như không thể thực hiện.

Việc nhiều nông hộ chuyển sang trồng tencha cũng làm nguồn cung sencha trở nên khan hiếm hơn. Tại phiên đấu giá đầu vụ ở tỉnh Kagoshima, giá bình quân lá trà mới đạt 6.573 yên/kg (khoảng 1,1 triệu đồng), tăng tới 60% so với năm trước.

Áp lực giá nguyên liệu nhanh chóng lan sang ngành đồ uống. Hai doanh nghiệp lớn là Ito En và Coca-Cola Bottlers Japan đã tăng giá các sản phẩm trà xanh đóng chai thêm khoảng 10% kể từ tháng 3.

“Nếu sản xuất nghiêng quá nhiều về tencha, giá sencha sẽ tiếp tục tăng mạnh, kéo theo nguy cơ người dân giảm tiêu thụ trà nội địa. Cần duy trì sự cân bằng giữa sản xuất sencha và tencha”, đại diện Hiệp hội Trà Trung ương Nhật Bản cảnh báo.

Bên cạnh câu chuyện cung cầu, ngành trà Nhật Bản còn phải đối mặt với thách thức bảo vệ thương hiệu trong bối cảnh nhu cầu toàn cầu tăng cao.

Uji matcha, thương hiệu trà nổi tiếng của thành phố Uji (tỉnh Kyoto), đang bị làm giả tại thị trường Trung Quốc. Chính quyền địa phương lo ngại các sản phẩm giả mạo có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín của thương hiệu lâu đời này.

Trong khi đó, Trung Quốc cũng đang mở rộng mạnh mẽ sản xuất để đáp ứng nhu cầu ngày càng lớn của thị trường matcha thế giới. Theo Viện Nghiên cứu Ngành trà Kyoto, sản phẩm từ Trung Quốc có thể trở thành đối thủ đáng gờm, đặc biệt ở phân khúc matcha dùng trong ngành thực phẩm và bánh kẹo.

Một số loại trà của Trung Quốc hiện đã tiệm cận chất lượng trà Nhật Bản về hương thơm và hương vị. Vì vậy, các chuyên gia cho rằng Nhật Bản cần tiếp tục nâng cao chất lượng sản phẩm, đồng thời củng cố hệ thống bảo hộ thương hiệu để duy trì lợi thế cạnh tranh trên thị trường quốc tế.