Nguồn: straitstimes.com

Theo Nhân Dân Nhật Báo, cơ quan ngôn luận của Đảng Cộng sản Trung Quốc, sản lượng matcha của nước này trong năm 2025 đã vượt 12.000 tấn, chiếm khoảng 70% sản lượng toàn cầu. Với con số này, Trung Quốc được gọi là “nhà sản xuất matcha lớn nhất thế giới”.

Những cánh đồng chè tencha rộng lớn ở Đồng Nhân, Trung Quốc. Ảnh: straitstimes.com 

Chính phủ và khu vực tư nhân Trung Quốc đang cùng thúc đẩy chiến dịch “đưa matcha trở lại Trung Quốc”. Bắc Kinh nhấn mạnh matcha có nguồn gốc từ truyền thống văn hóa Trung Hoa, dù trên thế giới, loại đồ uống này lâu nay vẫn được biết đến rộng rãi như một biểu tượng của văn hóa Nhật Bản.

Đồng Nhân, thuộc tỉnh Quý Châu ở tây nam Trung Quốc, hiện là một trong những vùng sản xuất matcha hàng đầu của nước này và tự nhận là “thủ phủ matcha”. Cuối tháng 5, sau vụ thu hoạch trà hằng năm, các lớp che phủ được dỡ khỏi những cánh đồng tencha rộng lớn, để lộ những thảm trà xanh mướt trải dài.

Tencha là nguyên liệu dùng để sản xuất matcha. Trước khi thu hoạch khoảng 2-3 tuần, cây trà được che bằng màn sậy hoặc vật liệu tương tự nhằm tăng vị ngọt dịu và độ đậm đà. Sau đó, lá trà được hấp và sấy khô mà không qua công đoạn vò. Khi nghiền tencha khô thành bột siêu mịn, người ta thu được matcha.

Tại một nhà máy chế biến trà gần vùng trồng, một tấm biển mới được lắp đặt với dòng chữ: “Trung Quốc là cái nôi của matcha”. Bên cạnh đó là phần giới thiệu cho rằng nguồn gốc của matcha có từ thời Ngụy - Tấn của Trung Quốc, khoảng thế kỷ III.

Nhà máy chế biến trà ở Đồng Nhân, Trung Quốc, quảng bá rằng Trung Quốc là quê hương của matcha. Ảnh: straitstimes.com 

Theo trang web của tỉnh Kyoto, văn hóa trà Nhật Bản phát triển sau khi các nhà sư và thương nhân mang lá trà, cũng như trà bột, từ Trung Quốc về Nhật Bản. Sau đó, Nhật Bản phát triển các phương pháp canh tác riêng, trong đó có kỹ thuật che phủ vườn trà để tăng vị umami, từ đó hình thành nên matcha hiện đại.

Hiện nay, “cái nôi” của trà đang tìm cách thống lĩnh thị trường matcha toàn cầu bằng cách sử dụng kỹ thuật canh tác học hỏi từ Nhật Bản, kết hợp với lợi thế về lực lượng lao động dồi dào của Trung Quốc.

Tại một hội nghị cuối năm 2025, một lãnh đạo của hiệp hội tiếp thị trà Trung Quốc bày tỏ kỳ vọng rằng “trong vài năm tới, các thương hiệu Trung Quốc sẽ vượt qua thương hiệu Nhật Bản”.

Nằm ở vùng núi nội địa Trung Quốc, Đồng Nhân đã nhanh chóng mở rộng diện tích trồng tencha. Sản lượng matcha của thành phố này đã tăng hơn 6 lần trong 4 năm qua, trong bối cảnh chính quyền địa phương muốn vừa nâng thu nhập cho nông dân, vừa sản xuất matcha có chất lượng cạnh tranh với Nhật Bản.

Trong khi đó, Nhật Bản đang nỗ lực bảo vệ ngành trà trong nước bằng cách siết chặt việc xử lý các sản phẩm giả mạo đang lưu hành ở nước ngoài.

Nhu cầu tăng mạnh thúc đẩy mở rộng sản xuất

Món tráng miệng matcha nổi tiếng ở Tongren, Trung Quốc. Ảnh: straitstimes.com 

Đồng Nhân có điều kiện tự nhiên thuận lợi cho trồng trà nhờ địa hình núi cao, khoảng 1.000 m so với mực nước biển, cùng vị trí ở vĩ độ thấp.

Trước nhu cầu matcha toàn cầu tăng mạnh, đặc biệt từ nhóm người tiêu dùng quan tâm đến sức khỏe và sự phổ biến của các sản phẩm như matcha latte, bánh ngọt matcha và các sản phẩm đặc sản khác, chính quyền thành phố đã điều chỉnh chiến lược từ giữa thập niên 2010, đặt mục tiêu trở thành “thủ phủ matcha của thế giới”.

Nhà sản xuất matcha lớn nhất của thành phố đã mời các chuyên gia Nhật Bản đến hỗ trợ nâng cao chất lượng sản phẩm, áp dụng kỹ thuật canh tác của Nhật và đưa vào một số giống trà Nhật. Doanh nghiệp này nhanh chóng xây dựng hệ thống sản xuất quy mô lớn, đáp ứng tiêu chuẩn dư lượng thuốc bảo vệ thực vật để xuất khẩu sang châu Âu, Mỹ và Nhật Bản, qua đó mở rộng mạnh xuất khẩu.

“Một vài năm trước, các công việc liên quan đến matcha tăng lên rất nhanh,” một nữ nhân viên 30 tuổi của một công ty chế biến trà cho biết. “Doanh nhân từ châu Âu, Mỹ và Nhật Bản thường xuyên đến đây để đàm phán.”

Matcha trở thành công cụ giảm nghèo

Năm 2015, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình cam kết xóa nghèo ở khu vực nông thôn trên toàn quốc vào năm 2020.

Quý Châu là tỉnh có nhiều núi non, đồi dốc và từ lâu được xem là một trong những địa phương nghèo nhất Trung Quốc. Trong bối cảnh có ít lựa chọn phát triển kinh tế, chính quyền địa phương đã xác định ngành matcha có giá trị cao là một trụ cột trong chiến lược giảm nghèo.

Theo giới chức Đồng Nhân, diện tích trồng tencha của thành phố đã tăng từ khoảng 11 triệu m² năm 2021 lên khoảng 57 triệu m² năm 2025. Trong cùng giai đoạn, sản lượng matcha hằng năm tăng từ 400 tấn lên 2.500 tấn.

Năm 2025, matcha sản xuất tại Đồng Nhân được xuất khẩu sang 54 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó có cả Nhật Bản. Các quan chức địa phương dự báo sản lượng năm 2026 sẽ vượt 5.000 tấn, gần bằng tổng sản lượng matcha nội địa của Nhật Bản năm 2024, ở mức 5.336 tấn.

Theo công ty nghiên cứu thị trường Grand View Research của Mỹ, quy mô thị trường matcha toàn cầu đạt khoảng 5,07 tỷ USD trong năm 2025 và được dự báo tăng lên 8,86 tỷ USD vào năm 2033.

Nắm bắt làn sóng nhu cầu này, giới chức Đồng Nhân cho biết ngành matcha đã giúp khoảng 100.000 người dân tăng thu nhập bình quân hằng năm thêm khoảng 2.500 nhân dân tệ, tương đương khoảng 475 đô la Singapore, và dự kiến còn tiếp tục tạo thêm thu nhập trong thời gian tới.

Lo ngại việc mượn danh “Uji”

Một lãnh đạo của hiệp hội tiếp thị trà Trung Quốc từng thừa nhận trong bài phát biểu hồi tháng 12 rằng “matcha Nhật Bản có di sản văn hóa phong phú”.

Tuy nhiên, ngành matcha Nhật Bản đang gặp khó trong việc đáp ứng nhu cầu tăng nhanh do thiếu lao động và lực lượng sản xuất già hóa. Trung Quốc đang tìm cách tận dụng khoảng trống nguồn cung này nhờ lợi thế nhân công dồi dào.

Các nhà sản xuất Nhật Bản đặc biệt lo ngại về những cách tiếp thị có thể khiến người tiêu dùng hiểu nhầm rằng sản phẩm Trung Quốc được sản xuất tại Nhật Bản.

Tại một hội chợ thương mại ở Quảng Châu, tỉnh Quảng Đông, hồi đầu tháng 5, một công ty kinh doanh matcha Trung Quốc đã dùng tên “Uji” trong tên doanh nghiệp. Uji là vùng sản xuất trà nổi tiếng thuộc tỉnh Kyoto, gắn liền với thương hiệu matcha Uji danh tiếng của Nhật Bản. Tuy nhiên, đại diện công ty cho biết toàn bộ sản phẩm của họ đều có nguồn gốc từ Trung Quốc và không bán matcha Nhật Bản.

Hiệp hội Trung ương Trà Nhật Bản cùng một số tổ chức ngành hàng khác đã nộp đơn đăng ký bảo hộ “trà Nhật Bản” theo Hệ thống bảo hộ chỉ dẫn địa lý của Nhật Bản. Cơ chế này nhằm bảo vệ các sản phẩm gắn với vùng sản xuất cụ thể.

Nếu được phê duyệt, việc đăng ký này sẽ giúp Nhật Bản tăng cường nỗ lực ngăn chặn tình trạng sử dụng trái phép thương hiệu trà Nhật ở thị trường nước ngoài.

“Việc bảo vệ thương hiệu trà Nhật Bản trên thị trường quốc tế là vô cùng quan trọng,” ông Sadami Suzuki, Giám đốc điều hành của hiệp hội, cho biết. “Chúng tôi hướng tới việc bảo đảm nguồn cung trà Nhật ổn định, đồng thời duy trì cả chất lượng và sản lượng.”