Nguồn: tapchikinhtetaichinh.vn

Việt Nam hiện đứng thứ 5 thế giới về sản xuất và xuất khẩu chè, với vùng nguyên liệu trải dài từ trung du, miền núi phía Bắc đến Tây Nguyên. Những địa phương như Thái Nguyên, Phú Thọ, Lâm Đồng cùng nhiều tỉnh miền núi phía Bắc đã hình thành các vùng sản xuất tập trung, tạo lợi thế quan trọng cho phát triển ngành hàng có lịch sử lâu đời và giàu bản sắc văn hóa.

Nâng cao giá trị chè Việt: Chìa khóa gia tăng xuất khẩu bền vững.

Theo Cục Hải quan (Bộ Tài chính), năm 2025, xuất khẩu chè đạt 136.952 tấn, mang về gần 238 triệu USD. Trong quý I/2026, cả nước xuất khẩu khoảng 25.699 tấn chè với kim ngạch 43 triệu USD. Đáng chú ý, giá xuất khẩu bình quân đạt khoảng 1.673 USD/tấn, tăng 4,5% so với cùng kỳ năm 2025, cho thấy những tín hiệu tích cực trong quá trình cải thiện chất lượng và cơ cấu sản phẩm.

Tuy nhiên, nếu đặt trong tương quan với thị trường thế giới, giá trị xuất khẩu của chè Việt vẫn còn khoảng cách khá xa. Mức giá bình quân hiện chỉ dao động từ 1.644 - 1.737 USD/tấn, tương đương khoảng 55-65% giá chè bình quân thế giới, vốn đạt khoảng 2.600 USD/tấn vào năm 2023. So với các quốc gia đã định vị thành công phân khúc chè cao cấp như Sri Lanka hay Kenya, khoảng cách về giá trị còn lớn, phản ánh thực tế ngành chè Việt vẫn chủ yếu cạnh tranh bằng sản lượng thay vì giá trị gia tăng.

Đây cũng là dư địa lớn để ngành chè chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Nếu nâng tỷ trọng sản phẩm chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và phát triển các dòng chè đặc sản, giá trị xuất khẩu hoàn toàn có thể được cải thiện mà không nhất thiết phải gia tăng sản lượng.

Song song với nâng cao chất lượng, hoạt động xúc tiến thương mại cũng được triển khai mạnh mẽ nhằm mở rộng thị trường. Một trong những điểm nhấn là chương trình giao thương tại sự kiện “Ngày Quốc tế Chè” ở Nam Ninh (Trung Quốc), do Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) phối hợp với Chi nhánh Thương vụ Việt Nam tại Nam Ninh và Hiệp hội Chè Việt Nam tổ chức.

Thông qua hoạt động trưng bày, quảng bá sản phẩm và kết nối doanh nghiệp, nhiều dòng chè đặc sản của Việt Nam đã thu hút sự quan tâm của các nhà nhập khẩu quốc tế. Thông qua hoạt động xúc tiến không chỉ góp phần quảng bá thương hiệu chè Việt mà còn giúp doanh nghiệp cập nhật xu hướng tiêu dùng, tiêu chuẩn kỹ thuật và yêu cầu mới của thị trường, từ đó mở rộng cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Theo ông Hoàng Vĩnh Long, Chủ tịch Hiệp hội Chè Việt Nam, chè không chỉ là mặt hàng nông sản mang lại giá trị kinh tế mà còn là sản phẩm gắn với bản sắc văn hóa Việt Nam. Những năm gần đây, ngành chè đang từng bước nâng cao chất lượng, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững.

Nhiều doanh nghiệp đã chủ động đầu tư vùng nguyên liệu sạch, mở rộng sản xuất hữu cơ và áp dụng các hệ thống quản lý chất lượng quốc tế. Đây được xem là hướng đi tất yếu khi các thị trường nhập khẩu ngày càng siết chặt yêu cầu về chất lượng, môi trường và trách nhiệm xã hội.

Tuy vậy, nhìn từ toàn ngành, xuất khẩu chè vẫn còn nhiều điểm nghẽn. Không ít doanh nghiệp vẫn xuất khẩu dưới dạng nguyên liệu hoặc gia công, khiến giá trị gia tăng thấp. Trong khi đó, thương hiệu chè Việt trên thị trường quốc tế vẫn chưa thực sự nổi bật, dù sở hữu nhiều giống chè đặc sản có chất lượng cao.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, xu hướng tiêu dùng xanh và các hàng rào kỹ thuật liên tục được nâng lên, ngành chè buộc phải chuyển đổi mạnh mẽ hơn cả về công nghệ, phương thức sản xuất lẫn chiến lược thị trường nếu muốn duy trì sức cạnh tranh.

Thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp đã chủ động thay đổi để tạo lợi thế mới. Công ty TNHH Đầu tư và Phát triển trà UT là một trong những đơn vị tiên phong theo hướng phát triển dựa trên chất lượng. Sau hơn 15 năm hoạt động, doanh nghiệp hiện sở hữu hai nhà máy tại Phú Thọ và Lai Châu với công suất khoảng 3.000 tấn thành phẩm mỗi năm. Sản phẩm đã xuất khẩu tới 15 quốc gia và phục vụ hơn 60 khách hàng trên toàn thế giới.

Không chỉ đầu tư mở rộng năng lực sản xuất, doanh nghiệp còn xây dựng hệ thống quản lý chất lượng theo các tiêu chuẩn ISO, Halal, FDA và VietGAP. Sản phẩm trà búp tím Thanh Ba đạt OCOP 5 sao cấp quốc gia đã trở thành lợi thế giúp doanh nghiệp nâng cao giá trị và mở rộng thị trường xuất khẩu.

Ở hướng tiếp cận khác, Công ty Cổ phần Trà Rồng Vàng lựa chọn phát triển thương hiệu dựa trên giá trị truyền thống của trà Việt. Thành lập từ năm 1976 tại Lâm Đồng, doanh nghiệp phát triển các dòng trà Oolong, trà xanh, trà đen và matcha từ vùng nguyên liệu Bảo Lộc. Việc kết hợp kỹ thuật canh tác truyền thống với công nghệ hiện đại không chỉ nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn tạo nên bản sắc riêng cho thương hiệu, góp phần lan tỏa văn hóa trà Việt ra thị trường quốc tế.

Trong khi đó, Công ty TNHH MTV Thương mại Thái Hưng tập trung phát triển các dòng trà theo xu hướng tiêu dùng hiện đại như trà sữa, matcha và các sản phẩm pha chế tiện lợi. Doanh nghiệp đầu tư đồng bộ từ vùng nguyên liệu đến nghiên cứu phát triển sản phẩm nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của người tiêu dùng.

Theo khảo sát của nhiều doanh nghiệp tại các thị trường như Nhật Bản và Trung Quốc, nhu cầu tiêu dùng trà trên thế giới vẫn tiếp tục tăng, đặc biệt ở phân khúc sản phẩm chất lượng cao, hữu cơ và có câu chuyện thương hiệu rõ ràng. Đây là cơ hội để chè Việt chuyển từ vai trò nhà cung cấp nguyên liệu sang nhà cung cấp các sản phẩm có giá trị gia tăng cao.

Minh chứng cho hướng đi này là bốn dòng sản phẩm gồm Hoàng trà, Hồng trà, Bạch trà và Diệp trà đã nhận được đánh giá tích cực từ các đối tác Trung Quốc. Đặc biệt, Hồng trà và Bạch trà tạo dấu ấn tại các chương trình giao lưu trà Việt - Trung, mở ra cơ hội hợp tác với các doanh nghiệp tại Nam Ninh, Quảng Châu và vùng nguyên liệu hoa nhài Hàng Châu.

Nâng cao giá trị chè Việt không chỉ là mục tiêu của riêng doanh nghiệp mà là yêu cầu tất yếu để ngành chè phát triển bền vững trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt. Khi chuyển mạnh từ xuất khẩu nguyên liệu sang chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế, chè Việt sẽ có điều kiện gia tăng giá trị xuất khẩu, nâng cao sức cạnh tranh và khẳng định vị thế trên thị trường thế giới.