Nguồn: english.ratopati.com

Các xe tải chở chè Nepal đã bắt đầu đi qua cửa khẩu Kakadvitta, tuyến biên giới quan trọng giữa Nepal và Ấn Độ, để vào thị trường Ấn Độ.

Theo Văn phòng Hải quan Mechi, tình trạng bế tắc kéo dài đã chấm dứt từ ngày 2/7, khi hai xe tải chở chè của Ilam Tea và Summer Valley xuất phát sang Ấn Độ. Diễn biến này mang lại hy vọng mới cho các nhà sản xuất, nông dân và doanh nghiệp chè Nepal, những người đã chịu thiệt hại tài chính đáng kể trong thời gian qua.

Các quan chức cho biết hoạt động xuất khẩu được khơi thông sau các nỗ lực ngoại giao và thương mại giữa hai nước. Ông Ishwar Kumar Humagain, cán bộ Hải quan Mechi tại Kakadvitta, cho biết chè đã được xuất khẩu trở lại qua cửa khẩu này và hiện không còn vướng mắc lớn về thủ tục hay kỹ thuật.

Theo ông Humagain, chỉ trong hai ngày gần đây, tổng cộng 5 xe tải chở chè đã rời Nepal sang Ấn Độ. Hoạt động xuất khẩu đang dần lấy lại nhịp, với hai xe trong ngày đầu và thêm 2–3 xe trong ngày tiếp theo. Các xe chở chè đều hoàn tất thủ tục phía Nepal trước khi qua biên giới. Tuy nhiên, Hải quan Nepal chưa có thông tin chi tiết về việc các xe này được xử lý ra sao sau khi sang phía Ấn Độ. Dù vậy, đến nay chưa ghi nhận trở ngại bất thường nào tại cửa khẩu.

Ấn Độ nới quy định kiểm tra chè nhập khẩu

Lý do chính giúp chè Nepal xuất khẩu trở lại thuận lợi là sự thay đổi chính sách của Cơ quan Tiêu chuẩn và An toàn Thực phẩm Ấn Độ. Ngày 23/6, cơ quan này ban hành quy định mới về nhập khẩu chè, áp dụng cơ chế kiểm tra dựa trên mức độ rủi ro.

Theo quy định mới, thay vì kiểm tra 100% các lô chè nhập khẩu, Ấn Độ chỉ lấy mẫu ngẫu nhiên đối với 20% lô hàng. Trước đó, nước này áp dụng quy định nghiêm ngặt, yêu cầu kiểm tra mẫu đối với từng lô chè nhập từ Nepal, thậm chí lấy mẫu tại kho của nhà nhập khẩu. Quy định này khiến kết quả kiểm nghiệm bị kéo dài, chất lượng chè suy giảm và doanh nghiệp Nepal gần như không thể xuất khẩu.

Việc áp dụng cơ chế mới đã giúp giảm tình trạng chậm trễ không cần thiết tại cửa khẩu. Trước đó, do xuất khẩu liên tục bị ách tắc, nhiều cơ sở chè ở vùng đồi phía đông và khu vực Terai của Nepal đứng trước nguy cơ sụp đổ. Riêng tại Jhapa và Ilam, khoảng 99 nhà máy chè buộc phải đóng cửa.

Do không có đầu ra, lá chè tươi bắt đầu bị bỏ phí tại các vườn. Các nhà máy chè ở Ilam đã ngừng hoạt động để phản đối từ ngày 1 tháng Asar theo lịch Nepal, trong khi các doanh nghiệp chè ở Jhapa dừng hoạt động từ ngày 4 tháng Asar. Sinh kế của hàng nghìn công nhân và nông dân phụ thuộc vào cây chè bị đe dọa, tạo áp lực lớn lên chính quyền.

Chỉ sau khi Văn phòng Thủ tướng Nepal đưa ra cam kết cụ thể về các biện pháp ngoại giao, hành chính và hướng xử lý lâu dài, các nhà máy mới mở cửa trở lại.

Chè Orthodox và CTC có chiến lược thị trường khác nhau

Chè Nepal thường được chia thành hai nhóm chính: chè Orthodox sản xuất ở vùng đồi và chè CTC, tức chè được nghiền, xé và vo viên, sản xuất ở khu vực Terai.

Hiện nay, xuất khẩu chè Orthodox từ vùng đồi đã được nối lại hoàn toàn. Ông Shiv Kumar Gupta, Phó Chủ tịch cấp cao Hiệp hội các nhà sản xuất chè Nepal, đồng thời là nhà xuất khẩu chè, cho biết chè chế biến từ vùng đồi đang được xuất nhanh sang Ấn Độ.

Trong khi đó, chè CTC của khu vực Terai vẫn chưa qua biên giới. Tuy nhiên, theo ông Gupta, nguyên nhân không phải do rào cản pháp lý hay trở ngại từ bên ngoài, mà chủ yếu do hai bên chưa thống nhất được hợp đồng thương mại và giá bán. Các nhà nhập khẩu Ấn Độ vẫn có nhu cầu đối với chè Nepal, trong khi quá trình trao đổi mẫu và đàm phán giá đang tiếp diễn. Ông cho rằng chè Terai cũng sẽ sớm được xuất sang Ấn Độ trong vài ngày tới.

Do thời gian đình trệ kéo dài, lượng chè đã chế biến tồn kho tại các nhà máy Nepal tăng mạnh. Các doanh nghiệp ước tính hiện có khoảng 1,3 triệu kg chè chế biến đang nằm trong các kho tại Nepal và Ấn Độ. Trong bối cảnh đang vào chính vụ thu hái và chế biến, lượng hàng tồn kho lớn khiến vốn của doanh nghiệp bị ứ đọng đáng kể.

Ông Uttam Shrestha, chủ Taragaon Tea Estate và Siddheshwar Tea Estate, cho biết riêng hai nhà máy của ông từng tồn kho 50.000 kg chè chế biến. Sau khi xuất khẩu được nối lại, khoảng 10.000-15.000 kg chè của doanh nghiệp ông đã được đưa sang Ấn Độ. Chè từ các nhà máy khác cũng đang được xuất khẩu dần, song cần thêm thời gian để giải phóng toàn bộ hàng tồn và giúp thị trường ổn định trở lại.

Cạnh tranh giữa chè Darjeeling và chè Ilam

Ilam của Nepal và Darjeeling của Ấn Độ là hai vùng chè nằm liền kề về mặt địa lý. Do có khí hậu, thổ nhưỡng và điều kiện tự nhiên tương đồng, chè của hai vùng này có nhiều đặc điểm giống nhau.

Tuy nhiên, theo các doanh nghiệp như ông Uttam Shrestha, nguyên nhân chính khiến phía Ấn Độ nhiều lần gây khó cho chè Nepal là cạnh tranh thị trường và lợi ích thương mại.

Các vườn chè Darjeeling được trồng từ thời Anh thuộc, cách đây khoảng 200-250 năm. Do cây chè đã già, năng suất, hương vị và chất lượng chè Darjeeling đang giảm dần, trong khi chi phí sản xuất rất cao. Ngược lại, các vườn chè Nepal bình quân mới khoảng 30-40 năm tuổi, nên chè từ các cây trẻ có hương vị, mùi thơm và chất lượng cao. Nhờ chi phí sản xuất thấp hơn, chè Nepal có giá cạnh tranh hơn tại thị trường Ấn Độ. Đây là điều khiến ngành chè Ấn Độ lo ngại, vì chè Nepal có thể cạnh tranh trực tiếp với chè Darjeeling vốn có giá cao.

Các doanh nghiệp Nepal cho rằng trong quá khứ, phía Ấn Độ từng đưa ra nhiều lý do để cản trở xuất khẩu, như cáo buộc chè Nepal kém chất lượng hoặc có dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. Ông Shrestha cho biết, khi hàng qua biên giới, việc kiểm tra thuốc bảo vệ thực vật đôi khi khiến mẫu bị giữ trong phòng thí nghiệm 15-20 ngày. Nếu kết quả không đạt, doanh nghiệp phải chịu áp lực lớn, thậm chí đối mặt nguy cơ bị tiêu hủy hàng.

Tuy nhiên, phía Ấn Độ lại không áp dụng các rào cản tương tự khi mua nguyên liệu thô, tức lá chè tươi, từ Nepal. Việc chỉ đặt ra nhiều câu hỏi đối với chè đã chế biến của các nhà máy Nepal cho thấy chiến lược của ngành chè Ấn Độ là hạn chế sự phát triển của công nghiệp chế biến chè Nepal, đồng thời chỉ muốn nhập nguyên liệu giá rẻ từ nước này.

Cần giải pháp lâu dài

Dù xuất khẩu đã được nối lại nhờ sự phối hợp và sức ép hành chính giữa quan chức hai nước, các doanh nghiệp chè Nepal cho rằng đây chưa phải là giải pháp bền vững. Họ lo ngại các rào cản có thể xuất hiện trở lại bất cứ lúc nào nếu chính sách hoặc quan điểm của quan chức Ấn Độ thay đổi.

Để chấm dứt tình trạng bất ổn này, các doanh nghiệp kêu gọi Chính phủ Nepal ký thỏa thuận cấp chính phủ với Ấn Độ. Riêng huyện Ilam hiện xuất khẩu chè trị giá khoảng 26,2 triệu USD mỗi năm. Nếu Chính phủ Nepal có sáng kiến ngoại giao nhằm tạo điều kiện cho chè Nepal xuất khẩu trực tiếp sang các thị trường thứ ba như châu Âu, Mỹ, Nhật Bản và các nước vùng Vịnh, kim ngạch này có thể tăng gấp đôi.

Việc mở rộng thị trường ngoài Ấn Độ sẽ giúp Nepal giảm phụ thuộc vào một thị trường duy nhất, đồng thời mang lại nguồn ngoại tệ lớn hơn cho nước này.